Η Ελλάδα μικραίνει: το δημογραφικό δεν λύνεται με ευχές προς τις οικογένειες

Δημογραφικό Ελλάδα: Οι γεννήσεις έπεσαν σχεδόν 40% από το 2010

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ είναι αμείλικτα. Οι γεννήσεις μειώθηκαν από 114.766 το 2010 σε 68.467 το 2024. Πρόκειται για πτώση περίπου 40% μέσα σε δεκατέσσερα χρόνια. Μόνο μεταξύ 2023 και 2024 η μείωση ήταν 4,2%. Οι θάνατοι το 2024 ήταν 126.916, δημιουργώντας φυσική μείωση 58.449 ανθρώπων.

Ο εκτιμώμενος μόνιμος πληθυσμός την 1η Ιανουαρίου 2025 ήταν 10.372.335. Η καθαρή μετανάστευση, θετική κατά 54.135, σχεδόν αντιστάθμισε τη φυσική μείωση της προηγούμενης χρονιάς. Αυτό δείχνει δύο πράγματα: η κίνηση πληθυσμών επηρεάζει ουσιαστικά το σύνολο και η χώρα χρειάζεται σοβαρή πολιτική τόσο για τις γεννήσεις όσο και για την ένταξη, την επιστροφή και την παραμονή ανθρώπων παραγωγικής ηλικίας.

Το παιδί δεν γεννιέται μέσα σε μια καμπάνια. Γεννιέται μέσα σε μια ζωή που πρέπει να μπορεί να σταθεί.

Δεν φταίνε οι νέοι επειδή υπολογίζουν το κόστος

Η απόφαση για παιδί δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι βαθιά προσωπική και κανένα κράτος δεν δικαιούται να την επιβάλλει. Όμως οι δημόσιες συνθήκες ανοίγουν ή κλείνουν επιλογές. Ακριβή στέγη, ασταθής εργασία, καθυστερημένη επαγγελματική αποκατάσταση, έλλειψη διαθέσιμης φροντίδας και άνιση επιβάρυνση των γυναικών μετατρέπουν την επιθυμία σε αναβολή. Και η αναβολή, βιολογικά και κοινωνικά, συχνά γίνεται ματαίωση.

Η ηθικολογία προς τις οικογένειες είναι η εύκολη πολιτική: μεταφέρει την ευθύνη από το σύστημα στο άτομο. Η δύσκολη πολιτική είναι να μειωθεί το μόνιμο κόστος ανατροφής, να προστατευθεί η μητρότητα χωρίς να τιμωρείται η εργασία, να συμμετέχει ισότιμα ο πατέρας και να υπάρχουν ποιοτικές υπηρεσίες φροντίδας σε κάθε περιοχή.

Η γήρανση αλλάζει ολόκληρη τη χώρα

Λιγότερες γεννήσεις σημαίνουν λιγότερα παιδιά στα σχολεία σήμερα, λιγότερους εργαζομένους αύριο και μεγαλύτερη πίεση σε υγεία, φροντίδα και συντάξεις. Στην περιφέρεια, η επίδραση είναι ακόμη πιο γρήγορη: ένα σχολείο που κλείνει, ένας γιατρός που δεν έρχεται και μια υπηρεσία που απομακρύνεται κάνουν τον τόπο λιγότερο βιώσιμο για την επόμενη οικογένεια. Η δημογραφική συρρίκνωση τροφοδοτεί τον εαυτό της.

Η μετανάστευση δεν είναι απειλή ούτε μαγική λύση. Μπορεί να στηρίξει τον πληθυσμό και την οικονομία όταν συνοδεύεται από νόμιμες διαδρομές, ένταξη, εκπαίδευση και κοινωνική συνοχή. Παράλληλα, η Ελλάδα χρειάζεται να δώσει λόγους στους νέους που έφυγαν να επιστρέψουν και σε όσους ζουν εδώ να μην αισθάνονται ότι η μόνη προοπτική βρίσκεται αλλού.

Μια πολιτική με διάρκεια είκοσι ετών

Το δημογραφικό δεν διορθώνεται σε μία κυβερνητική θητεία. Χρειάζεται σταθερό σχέδιο για προσιτή κατοικία, βρεφονηπιακή φροντίδα, ολοήμερο σχολείο, αναπαραγωγική υγεία, φορολογική συνέπεια, περιφερειακές υπηρεσίες και συμφιλίωση εργασίας και οικογένειας. Τα επιδόματα βοηθούν σε μια δύσκολη στιγμή· δεν αντικαθιστούν την ασφάλεια μιας ολόκληρης διαδρομής.

Η χώρα οφείλει επίσης να μετρά ανοιχτά τι δουλεύει. Όχι μόνο πόσα χρήματα ανακοινώθηκαν, αλλά πόσα παιδιά βρήκαν θέση φροντίδας, πόσες οικογένειες απέκτησαν προσιτή στέγη και πόσοι νέοι έμειναν ή επέστρεψαν. Αν θέλουμε να συνεχιστεί η Ελλάδα, πρέπει πρώτα να γίνει τόπος όπου μια ζωή μπορεί να συνεχιστεί με αξιοπρέπεια.

Η αγορά κατοικίας λειτουργεί σαν αόρατη αντιγεννητική πολιτική

Η απόφαση για παιδί δεν λαμβάνεται σε ένα υπουργικό διάγραμμα. Λαμβάνεται μπροστά σε ένα ενοίκιο, μια προσωρινή σύμβαση, έναν παιδικό σταθμό χωρίς θέση και την αγωνία για το ποιος θα φροντίσει το παιδί όταν αρρωστήσει. Όταν δύο εργαζόμενοι δεν μπορούν να προβλέψουν πού θα μένουν σε έναν χρόνο, η αναβολή δεν είναι έλλειψη αξιών. Είναι λογική αντίδραση στην ανασφάλεια.

Τα επιδόματα γέννησης ανακουφίζουν, αλλά δεν αλλάζουν μια εικοσαετή διαδρομή κόστους. Χρειάζεται προσιτή κατοικία για νέες οικογένειες, σταθερή εργασία, βρεφονηπιακή φροντίδα, προστασία της μητρότητας και της πατρότητας, καθώς και υπηρεσίες στην περιφέρεια. Χωρίς αυτά, η πολιτεία ζητά από τους πολίτες να αναλάβουν ιδιωτικά έναν κίνδυνο που η ίδια έχει κάνει συλλογικά δυσβάστακτο.

Συμπέρασμα: η εθνική συνέχεια χρειάζεται μετρήσιμο συμβόλαιο

Το δημογραφικό δεν λύνεται σε μία κυβερνητική θητεία και δεν πρέπει να γίνεται σύνθημα εναντίον των γυναικών ή των νέων. Χρειάζεται διακομματικό σχέδιο είκοσι ετών με ετήσιους στόχους για γεννήσεις, στέγη, παιδική φροντίδα, επιστροφή νέων, σχολεία και υγεία στην περιφέρεια. Κάθε μέτρο πρέπει να αξιολογείται δημόσια: πόσες οικογένειες βοήθησε πραγματικά και πόσες απλώς πέρασαν από μια πλατφόρμα.

Η Ελλάδα δεν θα συνεχιστεί με ενοχή και φόβο. Θα συνεχιστεί αν κάνει τη δημιουργία οικογένειας ελεύθερη και βιώσιμη επιλογή, αν κρατήσει τους νέους της και αν πάψει να αντιμετωπίζει το παιδί σαν ιδιωτική πολυτέλεια. Η υπεράσπιση του μέλλοντος αρχίζει από το δικαίωμα των ανθρώπων να μπορούν να το σχεδιάσουν.

Η κοινωνία που ζητά παιδιά οφείλει πρώτα να δημιουργήσει χώρο, χρόνο και ασφάλεια για να μεγαλώσουν.