Γεώργιος Γκιόλβας: οι μυστικές εφευρέσεις, οι ΕΛ και η Ελλάδα που έμεινε πίσω

Γεώργιος Γκιόλβας: Το παιδί που δεν δεχόταν ότι μια μηχανή έχει μόνο μία ζωή

Η πρώτη εικόνα μοιάζει βγαλμένη από μυθιστόρημα. Ένα παιδί χαλά το γραμμόφωνο του πατέρα του και, αντί να φοβηθεί την τιμωρία, κοιτάζει τη μηχανή του σαν να κρατά έναν μικρό κρυμμένο ήλιο. Προσπαθεί να τη χρησιμοποιήσει για να κινήσει το ποδήλατό του. Αυτή την παιδική απόπειρα αφηγήθηκε ο ίδιος σε δημοσιογραφικό πορτρέτο του Βήματος. Είτε η λεπτομέρεια έμεινε στη μνήμη ακριβώς είτε μεγάλωσε μαζί με τον θρύλο, αποκαλύπτει τον πυρήνα της προσωπικότητάς του. Εκεί όπου οι περισσότεροι έβλεπαν ένα χαλασμένο αντικείμενο, εκείνος έβλεπε μια άλλη πιθανή χρήση.

Αυτό είναι το πρώτο μεγάλο μάθημα του Γκιόλβα. Η εφεύρεση αρχίζει τη στιγμή που κάποιος αρνείται να δεχθεί ότι ο κόσμος τελείωσε όπως τον παρέλαβε. Δεν αρχίζει με χρηματοδότηση, χειροκρότημα ή τίτλο. Αρχίζει με μια ανυπάκουη ερώτηση. Τι άλλο μπορεί να κάνει αυτό; Πώς μπορεί να αλλάξει; Γιατί να μην το δοκιμάσω εγώ; Σε μια εποχή που τα παιδιά εκπαιδεύονται συχνά να καταναλώνουν έτοιμες εικόνες, αυτή η σπίθα λείπει περισσότερο από οποιοδήποτε μηχάνημα.

Ο μελλοντικός εφευρέτης μπορεί να είναι σήμερα το παιδί που ανοίγει ένα χαλασμένο ραδιόφωνο για να ανακαλύψει τι κρύβεται μέσα του.

Ο άνθρωπος που ήθελε να αφήσει κάτι στους επόμενους

Στο ίδιο δημοσιογραφικό πορτρέτο ο Γκιόλβας παρουσιάστηκε ως πυρηνικός φυσικός και μηχανολόγος. Δήλωνε ότι είχε κατοχυρώσει περισσότερες από εξήντα εφευρέσεις και ότι το πρώτο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το απέκτησε όταν ήταν φοιτητής στην Πάδοβα. Η φράση που αποδίδεται στον ίδιο αξίζει περισσότερο από κάθε υπερβολικό τίτλο. Πίστευε ότι όσα απολαμβάνουμε είναι αποτέλεσμα του πειραματισμού άλλων ανθρώπων και ότι είχε και ο ίδιος υποχρέωση να αφήσει κάτι για τους επόμενους.

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό μέγεθος ενός δημιουργού. Δεν κατασκευάζει μόνο για να αποδείξει ότι είναι ευφυής. Κατασκευάζει επειδή αισθάνεται χρέος απέναντι σε ανθρώπους που δεν έχει ακόμη γνωρίσει. Ο πολιτισμός δεν προχώρησε επειδή όλοι ακολούθησαν τις οδηγίες. Προχώρησε επειδή κάποιοι έμειναν ξύπνιοι μπροστά σε ένα σχέδιο που οι άλλοι θεωρούσαν παράλογο.

Ο Γκιόλβας διαμαρτυρόταν ότι η κοινωνία αποθεώνει τους διάσημους και συχνά ξεχνά εκείνους που αλλάζουν την καθημερινή ζωή. Η παρατήρηση ακούγεται σήμερα σχεδόν προφητική. Μετράμε την αξία με ακόλουθους, προβολές και τηλεοπτικά λεπτά. Ο άνθρωπος που λύνει ένα τεχνικό πρόβλημα μπορεί να περάσει αόρατος, ενώ ο άνθρωπος που παριστάνει τον ειδικό γίνεται πρότυπο μέσα σε ένα βράδυ. Αν ο Γκιόλβας επέστρεφε σήμερα, ίσως να μην τον ρωτούσαμε τι κατασκεύασε. Ίσως να τον ρωτούσαμε πόσο καλά μπορεί να το παρουσιάσει σε ένα βίντεο τριάντα δευτερολέπτων.

Οι εφευρέσεις που άφησαν ορατό ίχνος

Ανάμεσα στην ομίχλη υπάρχουν συγκεκριμένα ίχνη. Το Βήμα κατέγραψε σύστημα ασφαλείας για ισόπεδες σιδηροδρομικές διαβάσεις που είχε κατοχυρωθεί στο όνομά του. Δεν είναι εντυπωσιακό σαν μυστικό όπλο, είναι όμως μια εφεύρεση που αγγίζει την πιο ουσιαστική αποστολή της τεχνολογίας. Να προλάβει το δευτερόλεπτο στο οποίο ένα λάθος μετατρέπεται σε θάνατο.

Στο ίδιο κείμενο αναφέρεται συσκευή επεξεργασίας τσιγάρων, η οποία συνδέθηκε με την εμπορική ονομασία Nico Pal και υποσχόταν περιορισμό βλαβερών ουσιών. Η αφορμή, σύμφωνα με την αφήγηση, ήταν προσωπική. Μετά από καρδιακά προβλήματα, οι γιατροί τού συνέστησαν να σταματήσει το κάπνισμα και εκείνος επιχείρησε να μετατρέψει την αδυναμία σε τεχνικό πρόβλημα προς επίλυση.

Αυτά τα δύο παραδείγματα δεν αποδεικνύουν κάθε ιστορία που ακολούθησε. Αποδεικνύουν όμως κάτι ουσιαστικότερο από μια εντυπωσιακή φήμη. Ο Γκιόλβας είχε το βλέμμα του εφευρέτη. Παρατηρούσε τον κίνδυνο, τον φόβο και την ανθρώπινη ανάγκη, ύστερα αναζητούσε μηχανισμό. Η πατέντα δεν είναι φωτοστέφανο και δεν πιστοποιεί αυτόματα κάθε υπόσχεση ενός προϊόντος. Είναι, όμως, το σημείο όπου η φαντασία αναγκάζεται να γίνει σχέδιο, αξίωση, ημερομηνία και ευθύνη.

Το ηχητικό κανόνι με τον αριθμό 41.297

Ύστερα έρχεται η ιστορία που μετέτρεψε το εργαστήριο σε σκηνή επιστημονικού θρίλερ. Σε συνέντευξη του 1998 στο περιοδικό Strange, ο Γκιόλβας μίλησε για ένα ηχητικό κανόνι και ανέφερε το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας με αριθμό 41.297. Υποστήριξε ότι η τεχνολογία είχε εξεταστεί από επιτροπή του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας και ότι αργότερα παραχωρήθηκε στο εξωτερικό.

Η εικόνα είναι συγκλονιστική. Ένας Έλληνας επιστήμονας εργάζεται πάνω σε μια δύναμη που δεν φαίνεται, πάνω στον ήχο που παύει να είναι μουσική και γίνεται ενέργεια ικανή να ακινητοποιήσει ή να συντρίψει. Αν αποδεικνυόταν πλήρως η διαδρομή αυτής της εφεύρεσης, θα μιλούσαμε για κεφάλαιο της ελληνικής αμυντικής τεχνολογίας που δεν διδάσκεται σε κανένα σχολείο.

Όμως εδώ η έρευνα οφείλει να ανάψει δυνατότερο φως. Η συνέντευξη επιβεβαιώνει ότι ο ίδιος διατύπωσε τον ισχυρισμό. Δεν αρκεί για να αποδείξει ότι το σύστημα κατασκευάστηκε με τις δυνατότητες που του αποδόθηκαν ή ότι αξιοποιήθηκε επιχειρησιακά. Χρειάζεται ο πλήρης φάκελος, τα σχέδια, η τεχνική αξιολόγηση, η αλληλογραφία και η νομική πορεία της κατοχύρωσης. Το μυστήριο δεν μικραίνει όταν ζητάμε αποδείξεις. Γίνεται βαθύτερο, επειδή αποκτά αληθινό σημείο εκκίνησης.

Ο θρύλος προκαλεί δέος για μία νύχτα. Το τεκμήριο μπορεί να αλλάξει την ιστορία για πάντα.

Η Άρτεμις, οι ασπίδες και το όριο ανάμεσα στην ιστορία και στον μύθο

Στον Γκιόλβα αποδόθηκαν τεχνολογίες που μοιάζουν να έφτασαν από ένα μέλλον που δεν ήρθε ποτέ. Το αντιαεροπορικό Άρτεμις 30, το Giolvas System για τις σιδηροδρομικές διαβάσεις, μια αντιπυρηνική ομπρέλα, ένα ηχητικό κανόνι, η φωτοδέσμη πλάσματος, το Μπέβατρον, τηλεκατευθυνόμενες πτήσεις και επαφές με τη NASA, το NATO και τον Δημόκριτο. Οι αφηγήσεις αυτές διαδόθηκαν σε βιβλία, συνεντεύξεις, τηλεοπτικές εκπομπές και αμέτρητες αναπαραγωγές στο διαδίκτυο.

Εδώ χρειάζεται καθαρή γλώσσα. Το ότι μια εφεύρεση αποδόθηκε στον Γκιόλβα δεν σημαίνει ότι έχει ανεξάρτητα επαληθευτεί. Κάθε ισχυρισμός χρειάζεται δικό του φάκελο και δεν γίνεται ισχυρότερος επειδή αντιγράφηκε σε εκατό ιστοσελίδες. Ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας εξηγεί ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας περιέχουν τεχνικές, βιβλιογραφικές και νομικές πληροφορίες. Αυτά είναι τα νήματα που μπορούν να οδηγήσουν από την αφήγηση στην ιστορική γνώση.

Η προσοχή δεν σκοτώνει τη φαντασία. Την προστατεύει από εκείνους που πουλούν βεβαιότητες χωρίς να ανοίγουν τα αρχεία. Μπορούμε να σταθούμε μπροστά στο ενδεχόμενο μιας χαμένης ελληνικής τεχνολογίας και να νιώσουμε δέος. Ταυτόχρονα μπορούμε να πούμε με εντιμότητα ότι ορισμένα κεφάλαια παραμένουν ανεπιβεβαίωτα. Έτσι το άρθρο δεν ζητά από τον αναγνώστη να πιστέψει. Τον καλεί να ερευνήσει.

Το Άρτεμις 30 ήταν πραγματικό, η πατρότητά του όμως θέλει ανοιχτό φάκελο

Το αντιαεροπορικό Άρτεμις 30 δεν είναι διαδικτυακός μύθος. Σε επίσημη απάντηση του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας προς τη Βουλή, με ημερομηνία 9 Μαρτίου 2010, καταγράφονται τριάντα οκτώ μονάδες πυρός που είχε προμηθευτεί η Πολεμική Αεροπορία και άλλες πέντε του Πολεμικού Ναυτικού. Το ίδιο έγγραφο αναφέρει ότι οι μονάδες αυτές παρέμεναν τότε σε επιχειρησιακή χρήση, ενώ τα πυροβόλα του Στρατού Ξηράς είχαν κριθεί ανεπαρκή για τις απαιτήσεις του και ασύμφορα ως προς επισκευή και συντήρηση.

Αυτό το επίσημο τεκμήριο αποδεικνύει ότι το σύστημα υπήρξε και χρησιμοποιήθηκε. Δεν αποδίδει όμως τον σχεδιασμό του στον Γκιόλβα. Στην αναδημοσιευμένη συνέντευξη του περιοδικού Strange, ο ίδιος υποστήριξε ότι μετά το 1974 παρέδωσε στο Γενικό Επιτελείο Στρατού τα σχέδια του Άρτεμις ως μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου που ονόμαζε Μπέβατρον. Η προσωπική του μαρτυρία είναι σημαντική πηγή, δεν ισοδυναμεί όμως με ανεξάρτητη πιστοποίηση αποκλειστικής πατρότητας.

Η σοβαρή έρευνα δεν πρέπει ούτε να εξαφανίσει το όνομά του ούτε να του χαρίσει ένα έργο χωρίς τον τεχνικό φάκελο. Χρειάζονται τα πρωτότυπα σχέδια, οι υπηρεσιακές αποφάσεις, τα ονόματα όλων των μηχανικών, οι δοκιμές, οι συμβάσεις και η αλληλογραφία της εποχής. Μόνο τότε θα μάθουμε ποιο μέρος του Άρτεμις γεννήθηκε στο δικό του εργαστήριο και ποιο μέρος προέκυψε από την εργασία άλλων ομάδων.

Giolvas System, διαβάσεις τρένων, Αιθιοπία και οι λιποθυμίες στον ΟΤΕ

Το πιο καθαρό δημόσιο ίχνος του Γκιόλβα δεν βρίσκεται σε ένα υπερόπλο αλλά δίπλα στις γραμμές του τρένου. Το Βήμα κατέγραψε ότι είχε κατοχυρωθεί στο όνομά του σύστημα ασφαλείας για ισόπεδες σιδηροδρομικές διαβάσεις. Σε άλλες αφηγήσεις το ίδιο πεδίο εμφανίζεται ως Giolvas System και χαρακτηρίζεται πρωτοποριακό. Εδώ υπάρχει συγκεκριμένος πυρήνας τεκμηρίου, αλλά η πλήρης τεχνική ταυτότητα της πατέντας και η έκταση της εφαρμογής της χρειάζονται ακόμη δημοσιοποίηση.

Το Engine Power συγκεντρώνει επίσης ισχυρισμούς για βελτιωμένες αλωνιστικές μηχανές, τηλεκατευθυνόμενη πτήση από την Ελευσίνα στη Ρόδο και την κατασκευή ενός εξαιρετικά μεγάλου τελεφερίκ στην Αιθιοπία. Οι αναφορές αυτές πρέπει να μείνουν μέσα στην ιστορία του, αλλά δεν βρέθηκε μαζί τους δημόσιος τεχνικός φάκελος που να επιτρέπει ανεξάρτητο έλεγχο του έργου, των διαστάσεων και της ιδιότητας του κατασκευαστή. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ψευδείς. Σημαίνει ότι παραμένουν προς απόδειξη.

Για τις λιποθυμίες των τηλεφωνητριών στο κτίριο του ΟΤΕ στην Πατησίων υπάρχει λεπτομερής αφήγηση που αποδίδεται στον ίδιο στην τελευταία του συνέντευξη. Υποστήριξε ότι το 1981 εντόπισε ακτινοβολία υποήχων και ότι το πρόβλημα λύθηκε λίγες ημέρες αργότερα. Η μαρτυρία έχει ονόματα, τόπο και χρονικό σημείο, αλλά δεν συνοδεύεται στη δημοσιευμένη αναπαραγωγή από πόρισμα του ΟΤΕ, μετρήσεις ή υπηρεσιακή βεβαίωση. Είναι ένα εξαιρετικό ερευνητικό νήμα που αξίζει να ανοιχτεί, όχι ένα τελειωμένο συμπέρασμα.

Τα άγνωστα κείμενα του Αριστοτέλη και το κοσμοσκάφος που έμεινε στη σκιά

Ο Γκιόλβας υποστήριζε ότι είχε αποκωδικοποιήσει άγνωστα ή κρυπτογραφημένα κείμενα του Αριστοτέλη και ότι μέσα σε αυτά είχε βρει τεχνολογικές περιγραφές για ενέργεια και διαστημική πτήση. Το Engine Power καταγράφει ακόμη τον ισχυρισμό του ότι κατασκεύασε κοσμοσκάφος έπειτα από μακρόχρονη μελέτη των αριστοτελικών κειμένων και ότι το φύλασσε στον Όλυμπο μαζί με το Μπέβατρον.

Η δύναμη αυτής της αφήγησης είναι τεράστια, επειδή ενώνει τον αρχαίο ελληνικό λόγο με μια τεχνολογία που μοιάζει να ξεπερνά τον χρόνο. Η ερευνητική της αδυναμία είναι εξίσου μεγάλη. Δεν έχει παρουσιαστεί δημοσίως το χειρόγραφο, η φιλολογική έκδοση, η μέθοδος αποκωδικοποίησης, το πρωτότυπο ή ανεξάρτητη αξιολόγηση από ειδικούς στον Αριστοτέλη και στη μηχανική. Μέχρι να εμφανιστούν αυτά, μιλάμε για προσωπικό ισχυρισμό του Γκιόλβα και όχι για αναγνωρισμένη ιστορική ή επιστημονική ανακάλυψη.

Αν υπάρχει αρχείο, η Ελλάδα οφείλει να το ανοίξει. Όχι για να γελάσει και όχι για να προσκυνήσει. Για να το φωτογραφίσει, να το χρονολογήσει, να το διαβάσει και να το δοκιμάσει. Η αλήθεια δεν φοβάται ούτε τον θαυμασμό ούτε τον έλεγχο.

Ο Γκιόλβας ανακάλυψε το HAARP; Ο ισχυρισμός και το επίσημο χρονολόγιο

Στο ελληνικό διαδίκτυο αναπαράγεται εδώ και χρόνια ο ισχυρισμός ότι ο Γεώργιος Γκιόλβας ανακάλυψε το HAARP και ότι ελληνική κυβέρνηση παρέδωσε ή πούλησε την τεχνολογία. Η διατύπωση εμφανίστηκε ακόμη και ως τίτλος άρθρου γνώμης στη Νέα Κρήτη το 2012. Η αναπαραγωγή ενός τίτλου, όμως, δεν αποτελεί τεχνικό ή ιστορικό τεκμήριο.

Το επίσημο ιστορικό του Πανεπιστημίου της Αλάσκας αναφέρει ότι το High frequency Active Auroral Research Program ξεκίνησε το 1990 ως πρωτοβουλία του αμερικανικού Κογκρέσου, διοικήθηκε από την Πολεμική Αεροπορία και το Πολεμικό Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών και άρχισε να κατασκευάζεται στην Γκακόνα το 1993. Στο δημόσιο αυτό αρχείο δεν υπάρχει αναφορά στον Γκιόλβα ως εφευρέτη ή δημιουργό του προγράμματος.

Υπάρχει ένα πιθανό σημείο από το οποίο γεννήθηκε η σύνδεση. Ο Γκιόλβας δήλωνε ότι είχε εργαστεί σε ιονισμό της ατμόσφαιρας, φωτοδέσμη πλάσματος και μεταφορά ενέργειας. Το HAARP μελετά την ιονόσφαιρα με ισχυρούς πομπούς υψηλών συχνοτήτων. Η θεματική συγγένεια δεν αποδεικνύει μεταφορά της δικής του τεχνολογίας. Χωρίς δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, αλληλογραφία, σύμβαση ή αμερικανικό τεχνικό έγγραφο που να συνδέει τα δύο, ο τίτλος «ο εφευρέτης του HAARP» παραμένει ισχυρισμός και όχι αποδεδειγμένο γεγονός.

Το μυστήριο αξίζει έρευνα. Η ιστορία όμως αλλάζει μόνο όταν ο ισχυρισμός συναντήσει το έγγραφο.

Σε σαράντα οκτώ ώρες θα έκανα την Ελλάδα υπερδύναμη

Η φράση που κυκλοφορεί περισσότερο από κάθε άλλη είναι ότι ο Γκιόλβας μπορούσε να κάνει την Ελλάδα υπερδύναμη σε ελάχιστο χρόνο. Το Engine Power τη μεταφέρει με τη διατύπωση «σε 48 ώρες», ενώ σε μεταγενέστερες προφορικές αναπαραγωγές εμφανίζεται και η εκδοχή «σε μία εβδομάδα». Στις πηγές που ήταν διαθέσιμες για έλεγχο δεν εντοπίστηκε πρωτογενές, πλήρες οπτικοακουστικό τεκμήριο που να επιτρέπει να επιβεβαιωθεί η ακριβής πρόταση, το πλαίσιο και αν μιλούσε κυριολεκτικά ή ρητορικά.

Η φράση πρέπει να μείνει στο άρθρο επειδή συμπυκνώνει τον τρόπο με τον οποίο έβλεπε τον εαυτό του και την Ελλάδα. Δεν πρέπει όμως να μετατραπεί σε πιστοποιημένο τεχνικό αποτέλεσμα. Η σωστή ερώτηση είναι ποια σχέδια πίστευε ότι θα ενεργοποιούσε μέσα σε αυτές τις ώρες, ποιοι συνεργάτες υπήρχαν, ποιο κόστος απαιτούνταν και ποια δοκιμή θα μπορούσε να αποδείξει την υπόσχεση.

Αν μια χώρα θέλει να γίνει ισχυρή, δεν αρκεί να περιμένει έναν σωτήρα με έναν κλειστό φάκελο. Πρέπει να χτίσει θεσμούς που ανοίγουν τον φάκελο, προστατεύουν την εφεύρεση, χρηματοδοτούν τη δοκιμή και δημοσιοποιούν το αποτέλεσμα. Εκεί κρίνεται αν ένα όραμα μπορεί να γίνει εθνική δύναμη ή θα μείνει μια συγκλονιστική φράση.

Τι είπε για τον Αϊνστάιν και τον σιωνισμό και τι δεν αντέχει στον έλεγχο

Η αναδημοσίευση της συνέντευξης στο περιοδικό Strange αποδίδει στον Γκιόλβα τη βαριά δήλωση ότι «ο Αϊνστάιν και γενικότερα ο σιωνισμός έχουν κάνει ό,τι χειρότερο για την ανθρωπότητα». Η δήλωση αποτελεί μέρος του δημόσιου πορτρέτου του και δεν πρέπει να κρυφτεί. Πρέπει όμως να αποδοθεί ως δική του θέση, όχι ως γεγονός. Η συλλογική ενοχοποίηση Εβραίων που ακολουθεί στη συνέντευξη είναι αντισημιτική, δεν τεκμηριώνεται ιστορικά και δεν υιοθετείται από την έρευνα.

Υπάρχει και ένα κρίσιμο χρονολογικό πρόβλημα. Ο Γκιόλβας ισχυρίστηκε ότι γνώρισε τον Αϊνστάιν όταν εκείνος ήταν διευθυντής στο ελβετικό γραφείο ευρεσιτεχνιών και ότι του υπέγραψε το πρώτο δίπλωμα. Το επίσημο αρχείο του Ελβετικού Ομοσπονδιακού Ινστιτούτου Πνευματικής Ιδιοκτησίας καταγράφει τον Αϊνστάιν ως τεχνικό εμπειρογνώμονα, όχι ως διευθυντή, από το 1902 έως το 1909. Ο Γκιόλβας γεννήθηκε αρκετά χρόνια αργότερα. Με αυτά τα δεδομένα, η συγκεκριμένη συνάντηση στο γραφείο ευρεσιτεχνιών δεν μπορεί να έχει συμβεί όπως αφηγήθηκε.

Το να φωτίζουμε αυτή την αντίφαση δεν εξαφανίζει όσα πραγματικά κατοχύρωσε ή δημιούργησε. Αντίθετα, προστατεύει το έργο του από μια μυθολογία που μπορεί να καταρρεύσει ολόκληρη όταν ένα μόνο εύκολο λάθος εντοπιστεί. Ένας μεγάλος άνθρωπος δεν χρειάζεται ψεύτικη τελειότητα. Χρειάζεται ακριβή μνήμη.

Ανήκε στους ΕΛ ή γεννήθηκε ένας θρύλος μεγαλύτερος από τον άνθρωπο;

Καμία ιστορία γύρω από τον Γκιόλβα δεν άσκησε μεγαλύτερη γοητεία από τη σύνδεσή του με τους ΕΛ, την Ομάδα Ε ή Ομάδα Έψιλον. Στη λαϊκή μυθολογία οι ΕΛ εμφανίζονται ως αόρατη ελληνική δύναμη, φύλακες μιας κρυμμένης γνώσης και μιας τεχνολογίας που ξεπερνά όσα γνωρίζει ο κοινός άνθρωπος. Σε αυτή την αφήγηση ο Γκιόλβας μοιάζει σχεδόν προορισμένος να έχει θέση. Εφευρέτης, μυστικοπαθής, συνδεδεμένος με αμυντικές εφαρμογές και με ιδέες που ακούγονταν πολύ μπροστά από την εποχή του.

Βιογραφικό υλικό και μεταγενέστερες αφηγήσεις τον συνέδεσαν άμεσα με αυτή την ομάδα. Ωστόσο, δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια ένα ανεξάρτητα επαληθεύσιμο αρχείο που να αποδεικνύει με ιστορικούς όρους ότι υπήρξε μέλος μιας πραγματικής οργανωμένης δομής με τις υπερφυσικές ή υπερτεχνολογικές ιδιότητες που της αποδίδονται. Η έντιμη απάντηση είναι ότι η σύνδεση αποτελεί ισχυρό μέρος του θρύλου του, όχι αποδεδειγμένο ιστορικό γεγονός.

Και όμως, ο μύθος των ΕΛ δεν γεννήθηκε στο κενό. Εκφράζει τη βαθιά λαχτάρα ενός λαού να πιστέψει ότι κάπου υπάρχει ακόμη μια κρυφή ελληνική δύναμη που δεν παραδόθηκε στη μετριότητα. Ότι πίσω από τη φθορά, την εξάρτηση και τη διαρκή υποχώρηση υπάρχει ένα εργαστήριο όπου κάποιος προετοιμάζει την επιστροφή. Ο Γκιόλβας έγινε το πρόσωπο αυτής της λαχτάρας. Αυτό δεν αποδεικνύει τον μύθο. Αποδεικνύει πόσο μεγάλη είναι η ανάγκη μας για αληθινά πρότυπα.

Ο Γκιόλβας απέναντι στη σημερινή Ελλάδα

Ας τον φέρουμε για μια στιγμή στο σήμερα. Ας τον βάλουμε μπροστά σε μια χώρα που μιλά ασταμάτητα για καινοτομία, αλλά εξακολουθεί να δυσκολεύεται να μετατρέψει τη γνώση σε εθνική ισχύ. Τα οριστικά στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης δείχνουν ότι οι δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη έφτασαν το 2024 τα 3,62 δισεκατομμύρια ευρώ και το 1,53% του ΑΕΠ. Υπάρχει πρόοδος και θα ήταν άδικο να μη την αναγνωρίσουμε. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, όμως, βρισκόταν στο 2,2% και ο κοινός ευρωπαϊκός στόχος παραμένει το 3%.

Πίσω από το ποσοστό υπάρχει μια ακόμη πιο ανησυχητική εικόνα. Το ΕΚΤ κατέγραψε περίπου 69.124 θέσεις πλήρους απασχόλησης στην έρευνα και ανάπτυξη για το 2024. Οι αριθμοί δεν είναι μικροί, αλλά η ερώτηση παραμένει. Πόσοι νέοι ερευνητές αισθάνονται ότι μπορούν να ονειρευτούν στην Ελλάδα χωρίς να χρειαστεί να εγκαταλείψουν την Ελλάδα; Πόσες ιδέες πεθαίνουν ανάμεσα σε μια προκήρυξη, μια καθυστέρηση και ένα εργαστήριο που δεν έχει τα μέσα να κάνει το επόμενο πείραμα;

Ο Γκιόλβας λείπει σήμερα όχι ως μυστικός σωτήρας με ένα θαυματουργό όπλο. Λείπει ως στάση ζωής. Λείπει η άρνηση να θεωρήσουμε τη χώρα μικρή επειδή μας έμαθαν να τη διαχειριζόμαστε μικρά. Λείπει η πίστη ότι ένας Έλληνας μπορεί να σχεδιάσει κάτι που ο κόσμος δεν έχει ακόμη δει. Λείπει, κυρίως, η πολιτεία που θα του ζητήσει να ανοίξει τα σχέδια πάνω σε ένα τραπέζι και θα βάλει δίπλα του τους καλύτερους για να τα δοκιμάσουν.

Δεν μας λείπει μόνο ένας Γκιόλβας. Μας λείπει η Ελλάδα που θα μπορούσε να γεννήσει, να ελέγξει και να στηρίξει εκατό Γκιόλβες.

Από τους εφευρέτες στους ψεύτικους ήρωες της οθόνης

Η σημερινή κοινωνία κατασκευάζει ήρωες με ταχύτητα και τους ξεχνά με ακόμη μεγαλύτερη. Ο πιο θορυβώδης γίνεται ειδικός. Ο πιο προβεβλημένος γίνεται πρότυπο. Ο πιο επιτυχημένος στην εικόνα παρουσιάζεται σαν να έχει νικήσει τη ζωή. Την ίδια ώρα, ο άνθρωπος που κλείνεται σε ένα εργαστήριο και αποτυγχάνει εκατό φορές πριν πετύχει μία, συχνά δεν χωρά σε καμία αφήγηση.

Γι’ αυτό η ιστορία του Γκιόλβα μπορεί να γίνει εκρηκτική για τη νέα γενιά. Όχι επειδή κάθε φήμη γύρω του πρέπει να γίνει πιστευτή, αλλά επειδή ο ίδιος συμβολίζει μια διαφορετική φιλοδοξία. Να μη γίνεις γνωστός επειδή σε κοιτούν. Να γίνεις χρήσιμος επειδή βλέπεις εκείνο που δεν είδαν οι άλλοι. Να μη ζητάς έτοιμη ταυτότητα από τον αλγόριθμο. Να χτίζεις με τα χέρια και το μυαλό κάτι που πριν από εσένα δεν υπήρχε.

Αυτός είναι ο παραλληλισμός που μας καίει. Η Ελλάδα κάποτε ονειρευόταν ανθρώπους που θα κατασκεύαζαν το μέλλον. Σήμερα εκπαιδεύει παιδιά να ονειρεύονται ότι θα γίνουν διάσημα μέσα στο μέλλον που κατασκεύασαν άλλοι. Η αλλαγή δεν θα έρθει με ακόμη ένα σύνθημα. Θα έρθει όταν η περιέργεια ξαναγίνει εθνική αρετή και όταν το παιδί που ρωτά επίμονα δεν αντιμετωπίζεται σαν πρόβλημα.

Ο θρύλος που αξίζει να ερευνηθεί και όχι να καταναλωθεί

Η Ελλάδα οφείλει στον Γκιόλβα κάτι πολύ πιο σοβαρό από μια τηλεοπτική αποθέωση. Οφείλει να συγκεντρώσει το αρχείο του, να ψηφιοποιήσει τα σχέδια, να τα παραδώσει σε μηχανικούς, φυσικούς και ιστορικούς της τεχνολογίας. Να καταγράψει τους αριθμούς κατοχύρωσης, τις ημερομηνίες, τους συνεργάτες, τα πρωτότυπα, τις αποτυχίες και τις επιτυχίες. Να ανοίξει ακόμη και τα δύσκολα ερωτήματα για κρατικές υπηρεσίες και αμυντικά προγράμματα, στο μέτρο που το επιτρέπει η νομοθεσία.

Αν αποδειχθεί ότι ένα μέρος του θρύλου έκρυβε αληθινή τεχνολογία, η χώρα θα έχει ανακτήσει ένα χαμένο κεφάλαιο. Αν κάποιες αφηγήσεις δεν αντέξουν στον έλεγχο, θα έχει διασωθεί ό,τι πραγματικά δημιούργησε. Και στις δύο περιπτώσεις κερδίζει η Ελλάδα. Χάνει μόνο όταν αφήνει τη μνήμη να σαπίζει σε ιδιωτικά κουτιά και το κενό να γεμίζει με πρόχειρες αντιγραφές.

Το αληθινό δέος δεν φοβάται την απόδειξη. Αντίθετα, τη διεκδικεί. Θέλει να δει το σχέδιο, να ακούσει τη μηχανή, να μάθει πού απέτυχε και πώς σηκώθηκε ξανά ο δημιουργός. Εκεί γεννιέται το πρότυπο που μπορεί να αλλάξει έναν νέο άνθρωπο. Όχι σε έναν αλάνθαστο υπερήρωα, αλλά σε έναν επίμονο ερευνητή που τόλμησε να πλησιάσει το αδύνατο.

Ο ήρωας που κρύβεις μέσα σου δεν χρειάζεται άδεια

Ίσως ο Γκιόλβας να ήταν ιδιοφυΐα. Ίσως οραματιστής. Ίσως ένας πραγματικός εφευρέτης γύρω από τον οποίο υψώθηκε ένας μύθος μεγαλύτερος από το τεκμηριωμένο έργο. Το πιθανότερο είναι ότι αυτές οι εκδοχές συνυπάρχουν. Ο άνθρωπος, το έργο και ο θρύλος μπλέχτηκαν τόσο βαθιά ώστε η εύκολη βεβαιότητα να είναι ο χειρότερος οδηγός.

Η ιστορία του, όμως, δεν τελειώνει στο ερώτημα τι έκανε εκείνος. Αρχίζει από το ερώτημα τι θα κάνουμε εμείς. Θα συνεχίσουμε να περιμένουμε έναν κρυφό Έλληνα να εμφανιστεί και να μας σώσει ή θα δημιουργήσουμε μια χώρα όπου ο επόμενος ανήσυχος νέος θα βρει γνώση, εργαστήριο, αυστηρό έλεγχο και χώρο για να αποτύχει μέχρι να πετύχει; Θα χειροκροτούμε τον θρύλο αφού χαθεί ο άνθρωπος ή θα μάθουμε να αναγνωρίζουμε τον δημιουργό όσο ακόμη παλεύει μόνος;

Την επόμενη φορά που ένα παιδί διαλύει μια παλιά συσκευή για να δει τι κρύβεται μέσα της, μην του πεις απλώς να την αφήσει ήσυχη. Ρώτησέ το τι θέλει να φτιάξει. Εκεί μπορεί να αρχίζει μια εφεύρεση. Εκεί μπορεί να ξυπνά ένας νέος Γκιόλβας. Εκεί μπορεί να σηκώνεται ο ήρωας που κρύβει μέσα του ένας άνθρωπος πριν ακόμη ο κόσμος μάθει το όνομά του.

Πίστευε και μη, ερεύνα. Θαύμαζε, αλλά μη σταματάς στην εικόνα. Άνοιξε τον φάκελο, αναζήτησε το τεκμήριο και ύστερα τόλμησε να φανταστείς τι θα μπορούσε ακόμη να γίνει. Τα δικά σας συμπεράσματα.

Ο μεγαλύτερος φόρος τιμής στον Γκιόλβα δεν είναι να πιστέψεις κάθε μύθο. Είναι να αρνηθείς ότι το αδύνατο ανήκει πάντοτε στους άλλους.