Αυτοκτονίες στην Ελλάδα: 2.946 ζωές χάθηκαν σε έξι χρόνια και η πρόληψη παραμένει πίσω

Αυτοκτονίες στην Ελλάδα: Τι γνωρίζουμε και τι δεν πρέπει να προσποιούμαστε ότι γνωρίζουμε

Ο αριθμός 2.946 προέρχεται από το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ και καλύπτει την περίοδο 2020 έως 2025. Για το 2025 αναφέρονται 579 καταγεγραμμένοι θάνατοι, περισσότεροι από τους 469 του 2024 και τους 451 του 2023. Τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής δημοσιεύονται με χρονική υστέρηση, γι' αυτό τα επιχειρησιακά δεδομένα του Παρατηρητηρίου λειτουργούν ως πιο έγκαιρη ένδειξη και όχι ως υποκατάστατο της οριστικής εθνικής απογραφής αιτιών θανάτου.

Η υποκαταγραφή είναι διεθνές πρόβλημα. Ορισμένοι θάνατοι μπορεί να ταξινομηθούν ως ατυχήματα ή αδιευκρίνιστα συμβάντα. Αυτό δεν νομιμοποιεί αυθαίρετους πολλαπλασιασμούς. Η τίμια διατύπωση είναι ότι οι διαθέσιμες καταγραφές δείχνουν επίμονη και ανησυχητική επιβάρυνση, ενώ ο πραγματικός αριθμός μπορεί να διαφέρει.

Η συσχέτιση δεν αποδεικνύει αιτιότητα. Δεν μπορούμε να αποδώσουμε μια αυτοκτονία μόνο στην οικονομία, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε μια οικογενειακή σύγκρουση ή σε μία διάγνωση χωρίς εξατομικευμένα στοιχεία. Μπορούμε όμως να αξιολογήσουμε αν οι γνωστοί παράγοντες κινδύνου συναντούν ένα σύστημα που απαντά έγκαιρα ή έναν πολίτη που περιμένει μήνες.

Η γεωγραφία, το φύλο και η σιωπή

Οι άνδρες αποτελούν διεθνώς και στην Ελλάδα τη μεγάλη πλειονότητα των θανάτων από αυτοκτονία, παρότι οι γυναίκες μπορεί να εμφανίζουν περισσότερες απόπειρες σε ορισμένες ομάδες. Η διαφορά συνδέεται με πολλούς παράγοντες: κοινωνική απαγόρευση της ευαλωτότητας, μικρότερη αναζήτηση βοήθειας, χρήση ουσιών και επιλογή πιο θανατηφόρων μέσων. Η φράση άντεξε μόνος δεν είναι δύναμη όταν απαγορεύει την πρόσβαση στη βοήθεια.

Η περιφέρεια έχει διαφορετικό πρόβλημα από το κέντρο. Σε ένα νησί ή ορεινό νομό, ο ψυχίατρος, ο ψυχολόγος και η μονάδα κρίσης μπορεί να βρίσκονται ώρες μακριά. Η τηλεφωνική ή ψηφιακή στήριξη είναι πολύτιμη, αλλά δεν αντικαθιστά ομάδα που μπορεί να αναλάβει συνέχεια φροντίδας, φαρμακευτική παρακολούθηση, οικογενειακή υποστήριξη και επανένταξη.

Οι αγρότες, οι ένστολοι, οι ηλικιωμένοι που ζουν μόνοι, τα άτομα με εξάρτηση, οι άνθρωποι που βιώνουν βία και όσοι έχουν προηγούμενη απόπειρα χρειάζονται στοχευμένη πρόληψη. Η καθολική καμπάνια έχει αξία, αλλά το ραντεβού μετά από εβδομάδες δεν είναι πρόληψη για μια κρίση που κορυφώνεται σήμερα.

Η πρόληψη δεν είναι αφίσα. Είναι η δυνατότητα να βρεθεί άνθρωπος, κλίνη και συνέχεια φροντίδας τη στιγμή που χρειάζονται.

Πού τελειώνει η ατομική ευθύνη και αρχίζει η κρατική

Η οικογένεια δεν μπορεί να μετατραπεί σε διαγνωστικό μηχανισμό. Μπορεί να ακούσει χωρίς επίπληξη, να πάρει στα σοβαρά φράσεις απόγνωσης, να απομακρύνει άμεσα μέσα κινδύνου και να ζητήσει επαγγελματική βοήθεια. Δεν μπορεί όμως να καλύψει τα κενά του δημόσιου συστήματος ούτε πρέπει να φορτώνεται ενοχή μετά την απώλεια.

Η πολιτεία οφείλει εθνικό σύστημα επιτήρησης σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, σταθερή χρηματοδότηση υπηρεσιών, μονάδες παρέμβασης στην κρίση σε κάθε περιφέρεια, πρωτόκολλα μετά από απόπειρα και εκπαίδευση για γιατρούς πρώτης γραμμής, σχολεία, εργασιακούς χώρους και σώματα ασφαλείας. Η έξοδος από το νοσοκομείο χωρίς ενεργό επόμενο ραντεβού είναι επικίνδυνο κενό, όχι διοικητική λεπτομέρεια. Η κοινωνική απομόνωση συνδέεται και με τη γενιά των νέων εκτός εργασίας και εκπαίδευσης, ενώ η εύκολη φαρμακευτική απάντηση χρειάζεται την κριτική που αναπτύσσεται στην έρευνα Η Ελλάδα με ένα χάπι στο στόμα.

Χρειάζεται επίσης υπεύθυνη ενημέρωση. Η δραματοποίηση, η δημοσίευση μεθόδου, σημειωμάτων ή υποτιθέμενων κινήτρων μπορεί να βλάψει. Ο Τύπος οφείλει να μεταφέρει πληροφορίες βοήθειας, να αποφεύγει την εξιδανίκευση και να παρουσιάζει την αυτοκτονία ως προλήψιμο πρόβλημα δημόσιας υγείας.

Αν η ανάγκη είναι τώρα

Η Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306 λειτουργεί δωρεάν και ανώνυμα όλο το εικοσιτετράωρο για κάθε θέμα ψυχικής υγείας. Σε άμεσο κίνδυνο καλούμε χωρίς καθυστέρηση το 112 ή το 166 και δεν αφήνουμε τον άνθρωπο μόνο. Δεν υποσχόμαστε μυστικότητα όταν υπάρχει κίνδυνος ζωής· ζητούμε επείγουσα επαγγελματική βοήθεια.

Το να ρωτήσει κάποιος ευθέως αν ο άλλος σκέφτεται να βλάψει τον εαυτό του δεν του βάζει την ιδέα. Μπορεί να ανοίξει την πόρτα για να μιλήσει. Ακούμε χωρίς κήρυγμα, αποφεύγουμε φράσεις όπως σκέψου τους δικούς σου και βοηθούμε πρακτικά στη σύνδεση με υπηρεσία και ασφαλές πρόσωπο.

Η κοινωνία θα κριθεί όχι από το πόσο συγκινείται μία ημέρα, αλλά από το αν κρατά ζωντανό το δίκτυο τις υπόλοιπες 364. Θα απαιτήσουμε μετρήσιμη εθνική στρατηγική πρόληψης ή θα συνεχίσουμε να καταγράφουμε απώλειες εκ των υστέρων; Τα δικά σας συμπεράσματα.