Παιδική στέρηση στην Ελλάδα: το 15,9% στερείται βασικά και το 42,9% μεγαλώνει σε συνωστισμένο σπίτι

Παιδική στέρηση Ελλάδα 2025: Τι ακριβώς μετρά η σοβαρή στέρηση

Ο δείκτης δεν ταυτίζεται απλώς με ένα χαμηλό εισόδημα. Καταγράφει αν το νοικοκυριό αδυνατεί, για οικονομικούς λόγους, να καλύψει βασικές ανάγκες όπως επαρκή θέρμανση, ένα γεύμα με κρέας, ψάρι ή ισοδύναμη πρωτεΐνη κάθε δεύτερη ημέρα, απρόβλεπτη δαπάνη, διακοπές μιας εβδομάδας, έγκαιρη πληρωμή λογαριασμών και ορισμένες προσωπικές και κοινωνικές ανάγκες. Σοβαρή στέρηση υπάρχει όταν λείπουν τουλάχιστον επτά από δεκατρία στοιχεία.

Στο σύνολο του πληθυσμού το ποσοστό έφτασε το 14,9% το 2025, αυξημένο κατά 0,9 ποσοστιαία μονάδα. Στα παιδιά η αύξηση ήταν μεγαλύτερη, δύο ολόκληρες μονάδες. Αυτό έχει ιδιαίτερο βάρος, επειδή το παιδί δεν επιλέγει εισόδημα, κατοικία ή τόπο γέννησης. Η στέρηση μεταφέρεται σε αυτό μέσα από τις συνθήκες της οικογένειας και μπορεί να συσσωρεύεται σε διατροφή, υγεία, σχολική συμμετοχή και κοινωνική ζωή.

Η έρευνα δεν επιτρέπει να βαφτίσουμε κάθε δυσκολία προσωπική αποτυχία του γονέα. Το 50,5% του συνολικού πληθυσμού δήλωσε αδυναμία αντιμετώπισης απρόβλεπτης δαπάνης 500 ευρώ και το 18,1% αδυναμία επαρκούς θέρμανσης της κατοικίας. Όταν το πρόβλημα αγγίζει τόσο μεγάλες ομάδες, η εξήγηση πρέπει να αναζητηθεί και στη δομή της οικονομίας.

Η παιδική στέρηση δεν είναι μειωμένη κατανάλωση. Είναι μειωμένη ελευθερία να μεγαλώσεις με ασφάλεια και ίσες δυνατότητες.

Το σπίτι που δεν χωρά την παιδική ηλικία

Η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε συνωστισμό κατοικίας για το 28,3% του συνολικού πληθυσμού. Στα παιδιά το ποσοστό εκτινάσσεται στο 42,9%. Μεταξύ των παιδιών που βρίσκονται κάτω από το όριο φτώχειας φτάνει το 56,3%, ενώ ακόμη και στα παιδιά πάνω από το όριο παραμένει 38,9%. Η έλλειψη χώρου δεν αφορά μόνο την άνεση. Αφορά αν το παιδί μπορεί να κοιμηθεί, να διαβάσει, να ηρεμήσει και να διατηρήσει στοιχειώδη ιδιωτικότητα.

Η σύνδεση με τη στεγαστική πίεση είναι άμεση. Το 2025 το 26,4% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριό όπου το κόστος κατοικίας ξεπερνούσε το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος. Στα παιδιά το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 24,3%, αλλά στα φτωχά παιδιά έφτανε το 75,8%. Η επιλογή μικρότερου ή ακατάλληλου σπιτιού συχνά δεν είναι προτίμηση. Είναι άμυνα απέναντι σε ενοίκια και λογαριασμούς που δεν αφήνουν περιθώριο.

Η αδυναμία πολλών οικογενειών να κάνουν έστω λίγες ημέρες διακοπών είναι μία ακόμη όψη της ίδιας στέρησης. Η παιδική παχυσαρκία δείχνει επίσης ότι η φτώχεια και η κακή διατροφή μπορούν να συνυπάρχουν. Το φθηνότερο διαθέσιμο φαγητό δεν είναι πάντα το θρεπτικότερο.

Γεγονός, εμπειρία, εκτίμηση και πολιτική ευθύνη

Γεγονός είναι οι δείκτες που προκύπτουν από τη στατιστική έρευνα. Εμπειρία των πολιτών είναι οι απαντήσεις για λογαριασμούς, θέρμανση, τροφή και στέγη. Δεν μεταφέρουμε ανώνυμη φράση ως προσωπική μαρτυρία ούτε κατασκευάζουμε φωνές για να ενισχύσουμε το κείμενο. Εκτίμηση είναι ότι η έλλειψη χώρου και χρημάτων δυσκολεύει τη σχολική συγκέντρωση και την κοινωνική συμμετοχή. Η εκτίμηση αυτή είναι εύλογη, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ατομική διάγνωση για κάθε παιδί.

Πολιτική ευθύνη είναι η υποχρέωση του κράτους να δημοσιεύει μετρήσιμα αποτελέσματα. Η UNICEF αναφέρει ότι πάνω από 480.000 παιδιά σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού έχουν ωφεληθεί από δράσεις που συνδέονται με την Ευρωπαϊκή Εγγύηση για το Παιδί. Το μέγεθος των παρεμβάσεων έχει αξία, αλλά ο δείκτης στέρησης αυξήθηκε. Άρα χρειάζεται να ξέρουμε ποιο πρόγραμμα μειώνει πραγματικά τη στέρηση, σε ποια περιοχή και για πόσο χρόνο.

Άποψη της έρευνας είναι ότι δεν αρκεί η ανακούφιση μετά την κρίση. Όταν η κατοικία, η διατροφή και η πρόσβαση σε δραστηριότητες εξαρτώνται αποκλειστικά από την αντοχή του οικογενειακού προϋπολογισμού, η ανισότητα κληρονομείται πριν το παιδί προλάβει να επιλέξει.

Πέντε λύσεις που μπορούν να μετρηθούν

Η πρώτη ανάγκη είναι αυτόματη πρόσβαση σε παροχές με βάση τα διαθέσιμα διοικητικά δεδομένα, ώστε η άγνοια ή η γραφειοκρατία να μη στερεί βοήθεια. Η δεύτερη είναι επέκταση των σχολικών γευμάτων με διατροφικά κριτήρια. Η τρίτη είναι επίδομα στέγασης που ακολουθεί το πραγματικό κόστος της περιοχής και προστατεύει ιδιαίτερα τις οικογένειες με παιδιά.

Η τέταρτη είναι δωρεάν ουσιαστική πρόσβαση σε αθλητισμό, πολιτισμό, ενισχυτική διδασκαλία και ψηφιακό εξοπλισμό, όχι μόνο περιστασιακά κουπόνια. Η πέμπτη είναι μία τοπική υπηρεσία αναφοράς που συνδέει σχολείο, δήμο, υγεία και κοινωνική προστασία χωρίς να αναγκάζει τον γονέα να επαναλαμβάνει την ίδια ιστορία σε διαφορετικά γραφεία. Κάθε δράση χρειάζεται δημόσιο ετήσιο πίνακα αποτελεσμάτων.

Θα συνεχίσουμε να μετράμε την παιδική στέρηση σαν μια ψυχρή υποσημείωση ή θα τη θεωρήσουμε δοκιμασία της ίδιας της δημοκρατίας μας; Τα δικά σας συμπεράσματα.