Ο νόμος 5325/2026 αλλάζει τον έλεγχο του νερού: συγκέντρωση, εταιρική διαχείριση και ο κίνδυνος της επόμενης ημέρας

Νόμος 5325/2026: Τι ψηφίστηκε στις 31 Ιουλίου 2026

Ο νόμος 5325/2026 δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 122 στις 31 Ιουλίου 2026. Επεκτείνει τη χωρική αρμοδιότητα της ΕΥΔΑΠ σε σχεδόν ολόκληρη την Αττική και στις Περιφερειακές Ενότητες Βοιωτίας, Φωκίδας και Εύβοιας, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις νησιωτικών δήμων. Η ΕΥΑΘ επεκτείνεται στις Περιφερειακές Ενότητες Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής. Στις περιοχές αυτές οι δύο εταιρείες αναλαμβάνουν όχι μόνο την ύδρευση και την αποχέτευση, αλλά και την άρδευση.

Η μεταβολή δεν αφήνει απλώς τις δημοτικές υπηρεσίες να λειτουργούν κάτω από έναν κοινό συντονισμό. Το άρθρο 4 προβλέπει ότι τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού που συνδέονται με τις υπηρεσίες νερού περιέρχονται στην αντίστοιχη εταιρεία, η οποία γίνεται ειδικός διάδοχος. Το άρθρο 9 ορίζει ότι μαζί μεταφέρονται δικαιώματα, υποχρεώσεις, απαιτήσεις και, ανάλογα με τη διαδικασία, τα πάγια. Πρόκειται για μεταφορά πραγματικής διοικητικής και οικονομικής εξουσίας, όχι για μια αλλαγή πινακίδας.

Το κέντρο βάρους του νερού μετακινείται από τον δήμο και τη ΔΕΥΑ προς δύο εισηγμένες ανώνυμες εταιρείες με πολύ μεγαλύτερη γεωγραφική και οικονομική ισχύ.

Η κυριότητα μπορεί να μείνει στον δήμο, αλλά η εξουσία χρήσης περνά στην εταιρεία

Ο νόμος δίνει σε έναν δήμο δυνατότητα να διατηρήσει την κυριότητα ορισμένων παγίων. Αυτό ακούγεται σαν ισχυρή προστασία, αλλά χρειάζεται να διαβαστεί μαζί με το άρθρο 11. Ακόμη και όταν τα πάγια παραμένουν στον δήμο, η ΕΥΔΑΠ ή η ΕΥΑΘ αποκτά εκ του νόμου το δικαίωμα χρήσης, διαχείρισης, εκμετάλλευσης, συντήρησης και επισκευής τους έναντι ανταλλάγματος. Η τυπική κυριότητα μένει τοπικά, ενώ η καθημερινή εξουσία πάνω στο δίκτυο περνά αλλού.

Οι υφιστάμενες ΔΕΥΑ στις περιοχές υποχρεωτικής επέκτασης καταργούνται αυτοδικαίως στη σχετική διαδικασία. Τα μελλοντικά δίκτυα και οι υποδομές που θα κατασκευάζονται ή θα αντικαθίστανται από τις δύο εταιρείες περιέρχονται αυτοδικαίως στην κυριότητά τους. Τα ταμειακά διαθέσιμα και οι απαιτήσεις των παρόχων μεταφέρονται επίσης για την κάλυψη υποχρεώσεων και έργων. Αν η αποτίμηση εμφανίσει αρνητική αξία, το αντίστοιχο βάρος μπορεί να μείνει στον δήμο. Έτσι η τοπική κοινωνία κινδυνεύει να χάσει τον έλεγχο, ενώ δεν εξαφανίζεται αυτομάτως κάθε οικονομική ευθύνη της.

Ο ειδικός συντονιστής και τα συμβουλευτικά συμβούλια που δημιουργούνται μπορούν να μεταφέρουν τοπικές ανάγκες. Οι εισηγήσεις τους, όμως, χαρακτηρίζονται ρητά μη δεσμευτικές. Ένας δήμος μπορεί να μιλά για μια πηγή, μια διαρροή ή μια επείγουσα επένδυση, χωρίς να έχει τον τελευταίο λόγο στην προτεραιοποίηση του έργου.

Είναι ιδιωτικοποίηση; Η ακριβής απάντηση είναι πιο ανησυχητική από ένα σύνθημα

Ο νόμος 5325/2026 δεν πωλεί μετοχές της ΕΥΔΑΠ ή της ΕΥΑΘ και δεν παραδίδει ονομαστικά το νερό σε ξένο επενδυτή. Στις 31 Δεκεμβρίου 2025 το Δημόσιο έλεγχε άμεσα και έμμεσα το 61,33% των δικαιωμάτων ψήφου της ΕΥΔΑΠ. Συνεπώς, η φράση «πουλήθηκε τώρα το νερό σε ξένους» δεν περιγράφει κατά λέξη αυτό που ψηφίστηκε.

Αυτό δεν κάνει τον νόμο αθώο. Η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ είναι ανώνυμες εταιρείες εισηγμένες στο χρηματιστήριο, με ιδιώτες μετόχους και εταιρική υποχρέωση να λειτουργούν με έσοδα, κόστη, αποδόσεις και επενδυτικά σχέδια. Ο νόμος συγκεντρώνει περισσότερα δίκτυα, περισσότερους καταναλωτές, περισσότερη γη και περισσότερες αρδευτικές λειτουργίες μέσα σε αυτή την εταιρική μορφή. Η ακριβέστερη περιγραφή είναι υποχρεωτική συγκέντρωση και εταιρικοποίηση μεγάλου μέρους της διαχείρισης του νερού.

Αυτή η συγκέντρωση αλλάζει και το μέγεθος ενός μελλοντικού κινδύνου. Αν αύριο αποδυναμωθεί η δημόσια πλειοψηφία, αλλάξει το καθεστώς ελέγχου ή δοθούν κρίσιμες λειτουργίες σε ιδιώτες μέσω συμβάσεων, το αντικείμενο που θα βρίσκεται στο τραπέζι θα είναι πολύ μεγαλύτερο από πριν. Ο σημερινός νόμος δεν ολοκληρώνει μια πώληση. Δημιουργεί, όμως, μια δομή στην οποία μία μελλοντική πολιτική απόφαση μπορεί να έχει πανελλαδικά βαρύτερες συνέπειες.

Η μεγάλη απειλή δεν είναι μόνο μια πώληση μετοχών. Είναι να μετατραπεί η πρόσβαση στο νερό σε εταιρική υπηρεσία όπου η κοινωνία έχει δικαίωμα να πληρώνει, αλλά περιορισμένο δικαίωμα να αποφασίζει.

Τι προβλέπεται για τα ιδιωτικά δίκτυα και τι δεν αποδεικνύεται για κάθε ιδιωτικό πηγάδι

Το άρθρο 8 είναι σοβαρό και δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Προβλέπει ότι οι κανόνες διαδοχής και μεταφοράς εφαρμόζονται αναλογικά και σε επιχειρήσεις που παρέχουν ύδρευση σε καταναλωτές και λειτουργούν ιδιωτικά δίκτυα μέσα στις νέες περιοχές αρμοδιότητας. Το άρθρο 37 αφήνει σε προεδρικό διάταγμα τις λεπτομέρειες για την ανάληψη της λειτουργίας αυτών των δικτύων. Επομένως, ιδιωτικές υποδομές οργανωμένης παροχής νερού δεν μένουν έξω από τη νέα αρχιτεκτονική.

Αυτό δεν είναι το ίδιο με μια γενική διάταξη που δημεύει ή θέτει υπό εταιρικό έλεγχο κάθε πηγάδι μιας κατοικίας ή κάθε ιδιωτική γεώτρηση. Στο κείμενο του νόμου δεν εντοπίσαμε τέτοια καθολική εξουσία. Οι άδειες χρήσης νερού, η καταγραφή σημείων υδροληψίας και οι περιβαλλοντικοί περιορισμοί για πηγάδια και γεωτρήσεις υπήρχαν ήδη πριν από το 2026. Αν μια ιδιωτική εγκατάσταση αντλεί και υδροδοτεί καταναλωτές ως οργανωμένο δίκτυο, το άρθρο 8 μπορεί να την αφορά. Αν ένα πηγάδι εξυπηρετεί μόνο τον ιδιοκτήτη του, δεν τεκμηριώνεται από αυτόν τον νόμο ότι περνά αυτομάτως στην ΕΥΔΑΠ ή την ΕΥΑΘ.

Η διάκριση είναι κρίσιμη για να μην χαθεί ο πραγματικός έλεγχος μέσα σε μια υπερβολή. Πρέπει να παρακολουθήσουμε το προεδρικό διάταγμα εφαρμογής: ποια δίκτυα θα θεωρηθούν ιδιωτικά, πώς θα αποτιμηθούν, πότε η μεταφορά θα είναι οικειοθελής και πότε ειδική διαδοχή, ποια δικαιώματα θα έχουν οι ιδιοκτήτες και πώς θα προστατεύεται η τοπική χρήση μιας πηγής. Εκεί μπορεί να κρυφτεί η πρακτική εμβέλεια που σήμερα ο νόμος αφήνει ανοιχτή.

Το επιχείρημα της κυβέρνησης και οι ερωτήσεις που μένουν αναπάντητες

Η αιτιολογική γραμμή της κυβέρνησης είναι ότι οι πολλοί μικροί πάροχοι έχουν άνιση τεχνική επάρκεια, παλιά δίκτυα, μεγάλες απώλειες και ανεπαρκή χρηματοδότηση. Η συγκέντρωση, υποστηρίζει, θα επιτρέψει ενιαίο σχεδιασμό, μεγαλύτερα επενδυτικά προγράμματα και ισχυρότερη ρύθμιση από τη ΡΑΑΕΥ. Είναι πραγματικό πρόβλημα ότι σε πολλές περιοχές χάνονται τεράστιες ποσότητες νερού και ότι ορισμένες ΔΕΥΑ αδυνατούν να συντηρήσουν τα δίκτυά τους.

Από αυτό δεν προκύπτει αυτομάτως ότι η μόνη λύση είναι η απορρόφηση από εισηγμένες εταιρείες. Θα μπορούσαν να ενισχυθούν κοινές δημόσιες τεχνικές υπηρεσίες, διαδημοτικά σχήματα, ανεξάρτητοι έλεγχοι, δεσμευτική χρηματοδότηση και περιφερειακοί δημόσιοι φορείς με ισχυρή τοπική εκπροσώπηση. Ο νόμος επιλέγει ένα συγκεκριμένο μοντέλο και η επιλογή αυτή χρειάζεται απόδειξη αποτελεσματικότητας, όχι μόνο επίκληση της λειψυδρίας.

Τα πενταετή επενδυτικά σχέδια θα εγκρίνονται από τη ΡΑΑΕΥ, αλλά ο πολίτης χρειάζεται να ξέρει ποιο μέρος κάθε επένδυσης θα περνά στα τιμολόγια. Χρειάζεται επίσης απάντηση για το αν τα κερδοφόρα αστικά δίκτυα θα στηρίζουν τα μικρά χωριά ή αν οι απομακρυσμένες περιοχές θα περιμένουν επειδή έχουν χαμηλή οικονομική απόδοση. Χωρίς δεσμευτικούς δείκτες για διαρροές, ποιότητα, διακοπές, κοινωνικό τιμολόγιο και χρόνο επισκευής, η υπόσχεση της αποτελεσματικότητας παραμένει υπόσχεση.

Ο πραγματικός λογαριασμός θα φανεί στις τιμές και στη λογοδοσία

Από την 1η Ιανουαρίου 2026 η ΕΥΔΑΠ εφαρμόζει νέο τιμολόγιο με πάγια ύδρευσης και αποχέτευσης για τις συνήθεις μικρές παροχές. Η συγκεκριμένη αύξηση προηγήθηκε του νόμου 5325/2026, άρα δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως άμεσο αποτέλεσμά του. Δείχνει, όμως, κάτι ουσιαστικό: η δημόσια μετοχική πλειοψηφία δεν εμποδίζει από μόνη της τη μετακύλιση κόστους στο νοικοκυριό.

Η μεταφορά νέων, παλιών και συχνά προβληματικών δικτύων απαιτεί τεράστιες επενδύσεις. Το ερώτημα είναι ποιος θα πληρώσει, ποιος θα ελέγχει το κόστος και ποιος θα ωφελείται από την υπεραξία των υποδομών. Η ΡΑΑΕΥ και οι εταιρείες πρέπει να δημοσιεύουν ανά περιοχή το πλήρες μοντέλο κόστους, το ύψος επένδυσης, τη μείωση διαρροών, τις βλάβες, την ποιότητα νερού, τις διακοπές, τις ενστάσεις και τα ποσοστά νοικοκυριών που δυσκολεύονται να πληρώσουν. Διαφορετικά, η ρύθμιση θα λειτουργεί πάνω από τον πολίτη και όχι για τον πολίτη.

Συμπέρασμα: δεν πουλήθηκε σήμερα το νερό, αλλά μεταφέρθηκε η δύναμη που το ελέγχει

Η έντιμη διαπίστωση είναι διπλή. Ο νόμος 5325/2026 δεν αποτελεί από μόνος του σύμβαση πώλησης της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ σε ξένες εταιρείες, ούτε αποδεικνύει ότι κάθε ιδιωτικό πηγάδι περνά στον έλεγχό τους. Αποτελεί, όμως, μια βαθιά συγκέντρωση υπηρεσιών, δικτύων, περιουσίας, άρδευσης και μελλοντικών υποδομών σε δύο εισηγμένες ανώνυμες εταιρείες. Οι δήμοι χάνουν αποφασιστική αρμοδιότητα, ενώ η εταιρική μορφή γίνεται ο βασικός μηχανισμός διαχείρισης ενός αγαθού χωρίς το οποίο δεν υπάρχει ζωή.

Γι’ αυτό χρειάζονται κόκκινες γραμμές πριν εμφανιστεί η επόμενη κρίση: συνταγματικά και νομοθετικά αμετακίνητη δημόσια πλειοψηφία, απαγόρευση εκποίησης ή ενεχυρίασης κρίσιμων υδατικών υποδομών, δεσμευτική τοπική εκπροσώπηση, εγγυημένη ελάχιστη ποσότητα νερού για κάθε άνθρωπο, αυτόματο κοινωνικό τιμολόγιο, πλήρης διαφάνεια για ιδιωτικά δίκτυα και άδειες άντλησης, καθώς και κοινοβουλευτική έγκριση για κάθε μελλοντική παραχώρηση ουσιώδους λειτουργίας.

Το νερό έχει κόστος συλλογής, επεξεργασίας και μεταφοράς. Δεν πρέπει να αποκτήσει αφεντικό ισχυρότερο από την κοινωνία. Αν η νέα συγκέντρωση υπηρετεί πράγματι το δημόσιο συμφέρον, πρέπει να το αποδεικνύει κάθε χρόνο με φθηνότερη καθολική πρόσβαση, καλύτερο δίκτυο και περισσότερη λογοδοσία. Αν δεν μπορεί, τότε η λέξη μεταρρύθμιση θα έχει χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει μια αφαίρεση ελέγχου από εκείνους στους οποίους ανήκει το νερό.

Στο νερό δεν αρκεί το Δημόσιο να είναι μέτοχος. Η κοινωνία πρέπει να παραμένει κυρίαρχος.