Λίμνη Ρούπκουντ: οι νεκροί που δεν ανήκαν στην ίδια εποχή

Λίμνη Ρούπκουντ: από την αναφορά του 1942 στην καταιγίδα

Ο ιστορικός Sanjiv Kumar Juyal, στην εργασία του 2024, συνδέει τη γνωστοποίηση των σκελετών με τον δασικό υπάλληλο H. K. Madhwal το 1942. Αυτό είναι μια αφετηρία της καταγεγραμμένης έρευνας· δεν σημαίνει ότι οι κάτοικοι αγνοούσαν προηγουμένως τη λίμνη ή ότι τότε γεννήθηκαν οι παραδόσεις της.

Μία από αυτές περιγράφει μια βασιλική πομπή που προσέβαλε τη θεά Nanda Devi και τιμωρήθηκε με φονικά πλήγματα από τον ουρανό. Το National Geographic κατέγραψε το 2019 την εκδοχή του τοπικού τραγουδιού με τις «σιδερένιες μπάλες». Είναι θρησκευτική αφήγηση που δίνει νόημα στον τόπο, όχι κατάθεση αυτόπτη μάρτυρα για όλους τους νεκρούς.

Η καταιγίδα απέκτησε και επιστημονική εκδοχή. Στις 31 Οκτωβρίου 2004 οι Times of India παρουσίασαν την έρευνα των Subhash Walimbe, Pramod Joglekar και Veena Mushrif. Οι κακώσεις σε κρανία είχαν οδηγήσει στην υπόθεση μεγάλου χαλαζιού, ενώ οι δοκιμές της Οξφόρδης παρέπεμπαν στον 9ο αιώνα. Στο ίδιο ρεπορτάζ ο Walimbe προειδοποιούσε ότι οι προτάσεις για συγκεκριμένη κοινότητα καταγωγής ήταν ακόμη προκαταρκτικές.

Στο ίδιο ρεπορτάζ καταγράφονταν και εκδοχές για εμπόρους που κατευθύνονταν στο Θιβέτ, στρατιωτική αποστολή ή επιδημία, χωρίς ευρήματα που να τις επιβεβαιώνουν. Ήταν διαφορετικές προσπάθειες να εξηγηθεί η παρουσία των νεκρών, πριν από τον νεότερο γενετικό και χρονολογικό έλεγχο.

Ο θρύλος και τα τραύματα μπορούσαν να συναντηθούν σε ένα πιθανό σενάριο. Δεν μπορούσαν, από μόνα τους, να αποδείξουν ότι κάθε οστό γύρω από τη λίμνη ανήκε στην ίδια πομπή. Εκεί ακριβώς βρισκόταν η παραδοχή που έπρεπε να δοκιμαστεί.

Ο κωδικός του δείγματος και τα χίλια χρόνια ανάμεσα

Στην αφήγηση που δημοσίευσε το Penn State, ο εργαστηριακός επιστήμονας Brendan Culleton περιγράφει ότι επεξεργάστηκε δείγματα χωρίς να γνωρίζει την ιστορία του τόπου. Οι ετικέτες έδιναν κωδικούς και πληροφορίες υλικού. Τα πρώτα αποτελέσματα από τη Ρούπκουντ εμφάνισαν χρονική απόσταση περίπου χιλίων ετών.

Ο γενετιστής David Reich ζήτησε επανέλεγχο: μήπως είχε συμβεί ανάμειξη δειγμάτων ή επιμόλυνση; Ο Culleton και οι συνεργάτες του επέστρεψαν στις εργαστηριακές σημειώσεις και στη μέτρηση χωρίς να εντοπίσουν κάτι ασυνήθιστο. Ακολούθησαν περισσότερα δείγματα. Η ανατροπή ελέγχθηκε πριν γίνει συμπέρασμα.

Η μελέτη τοποθετεί τη νοτιοασιατική ομάδα στον 7ο έως τον 10ο αιώνα μ.Χ. και τις άλλες ομάδες στον 17ο έως τον 20ό. Πρόκειται για εύρη χρονολόγησης, όχι απόδειξη παρουσίας σε κάθε ενδιάμεσο αιώνα. Μία μοναδική καταστροφή δεν χωρά ολόκληρο το δείγμα.

Η διαφορά ανάμεσα στη χρονολόγηση ενός δείγματος και στην ιστορία ολόκληρου του συνόλου είναι κρίσιμη και στην έρευνα για τη Σινδόνη του Τορίνο. Οι δύο υποθέσεις έχουν διαφορετικά τεκμήρια· μοιράζονται την ανάγκη να γνωρίζουμε ακριβώς τι μετρήθηκε.

Το DNA πλησιάζει την Κρήτη, αλλά δεν δείχνει γενέτειρα

Στις 20 Αυγούστου 2019 η ομάδα της Éadaoin Harney δημοσίευσε στο Nature Communications γονιδιωματικά δεδομένα 38 ατόμων: 23 με καταγωγή συναφή με πληθυσμούς της Νότιας Ασίας, 14 με την ανατολική Μεσόγειο και ένα με τη Νοτιοανατολική Ασία. Το δείγμα δεν είναι απογραφή όλων των λειψάνων.

Η μεσογειακή ομάδα εμφάνισε γενετική συγγένεια με σημερινούς Κρητικούς. Οι συγγραφείς διευκρινίζουν ότι αυτό δεν αποδεικνύει γέννηση στην Κρήτη. Το δείγμα σύγκρισης τοποθετεί την καταγωγή σε ευρύτερο γενετικό τοπίο· δεν αποκαθιστά πατρίδα, γλώσσα ή ταυτότητα.

Η απόσταση ανάμεσα στο εύρημα και στον τίτλο φάνηκε γρήγορα. Ήδη στις 23 Αυγούστου 2019 η Νέα Κρήτη αναδημοσίευε, με αναφορά στο ethnos.gr, θέμα που μιλούσε για σκελετούς «και από την Κρήτη». Η δημοσίευση δείχνει πώς απέκτησε ελληνική διάσταση η ιστορία. Η βεβαιότητα για τη γενέτειρα, όμως, δεν υπάρχει στο πρωτότυπο συμπέρασμα.

Στο National Geographic, ο συνυπογράφων Niraj Rai παραδεχόταν ότι παρέμενε αναπάντητο γιατί αυτοί οι Μεσογειακοί ταξίδευαν στη λίμνη. Ο ανθρωπολόγος William Sax, που είχε επισκεφθεί τον τόπο τρεις φορές, αμφισβητούσε και την εύκολη εξήγηση μιας παρατεταμένης στάσης προσκυνητών εκεί. Ο προορισμός των ζωντανών εξακολουθεί να λείπει από την ιστορία των νεκρών.

Το επόμενο ίχνος μπορεί να βρίσκεται μακριά από το νερό

Η έρευνα δεν τελείωσε με το DNA. Στις 5 Αυγούστου 2024 δημοσιεύτηκε η μελέτη του Juyal για ιχνοστοιχεία σε οστά από την περιοχή. Πρότεινε, προκαταρκτικά, σημαντική συμμετοχή φυτικών τροφών στη διατροφή των εξετασμένων ανθρώπων και ζητούσε μεγαλύτερα δείγματα και πρόσθετες ισοτοπικές αναλύσεις. Δεν προσδιόρισε τη διαδρομή τους ούτε έλυσε την αιτία θανάτου.

Υπάρχει και μια απώλεια που συνεχίζεται όταν μετακινείται το ίδιο το τεκμήριο. Το Penn State επισημαίνει ότι κατολισθήσεις και επισκέπτες που χειρίζονταν τα οστά έχουν συμβάλει στη διασπορά τους. Όσο χάνεται η αρχική θέση ενός λειψάνου, δυσκολεύει η σύνδεσή του με τα υπόλοιπα ευρήματα.

Το γιατί έχει σημασία η αρχική θέση ενός ευρήματος φαίνεται και στην ιστορία του δίσκου της Νέμπρα: μαζί με το αντικείμενο, χρειάζεται να σωθεί και το πλαίσιο που επιτρέπει να καταλάβουμε την παρουσία του.

Οι συγγραφείς της μελέτης του 2019 πρότειναν αναζήτηση σε αρχεία για ξένες ταξιδιωτικές ομάδες που χάθηκαν στην περιοχή τους τελευταίους αιώνες. Το επόμενο αποφασιστικό τεκμήριο θα μπορούσε να συνδέσει έναν άνθρωπο με μια ημερομηνία, μια διαδρομή και έναν λόγο παρουσίας. Ποιο εύρημα θα έκλεινε για εσάς περισσότερο την απόσταση: άλλο ένα γενετικό ταίριασμα ή ένα ελεγμένο ταξιδιωτικό αρχείο που οδηγεί αυτούς τους ανθρώπους στη λίμνη; Τα δικά σας συμπεράσματα.