Βιβλία ειδικότητας ΕΠΑΛ: η διανομή έως τον Οκτώβριο ήταν ήδη γραμμένη στο επίσημο σχέδιο

Βιβλία ειδικότητας ΕΠΑΛ 2026: Ο μαθητής βλέπει την ύλη πριν δει το βιβλίο

Η γραπτή απάντηση της υπουργού Παιδείας Σοφίας Ζαχαράκη προς τη Βουλή, που δημοσιοποιήθηκε στις 3 Φεβρουαρίου 2026, παραθέτει σαφείς ημερομηνίες για τη χρονιά 2025 έως 2026. Η παράδοση των βιβλίων Γενικής Παιδείας στα ΕΠΑΛ και ΠΕΠΑΛ έγινε από 20 Αυγούστου έως 10 Σεπτεμβρίου 2025. Τα βιβλία Τομέων και Ειδικοτήτων έφτασαν από 8 έως 29 Οκτωβρίου. Αυτά είναι επίσημα στοιχεία για την προηγούμενη χρονιά, όχι απόδειξη ότι κάθε φετινό βιβλίο καθυστέρησε ακριβώς τόσο. Έχουν όμως σημασία επειδή δείχνουν ότι η διοίκηση γνώριζε το πρόβλημα πριν ανοίξουν οι φετινές τάξεις.

Σύμφωνα με την ίδια απάντηση, στη Β΄ τάξη υπάρχουν εννέα τομείς και στη Γ΄ συνολικά 35 ειδικότητες. Το υπουργείο εξηγεί ότι για να ξέρει πόσα αντίτυπα χρειάζονται ανά σχολείο περιμένει την οριστικοποίηση των εγγραφών και μετεγγραφών στο MySchool. Το 2025 τα στοιχεία οριστικοποιήθηκαν στις 15 Σεπτεμβρίου, μετά και τις εκπρόθεσμες εγγραφές. Η λογική της ακριβούς κατανομής έχει διοικητικό νόημα: κανείς δεν θέλει συστηματική σπατάλη βιβλίων ή σχολεία χωρίς επαρκή αποθέματα επειδή η επιλογή ειδικότητας άλλαξε. Δεν απαντά όμως γιατί η εκτύπωση, το ελάχιστο απόθεμα και η εφοδιαστική διαδικασία δεν μπορούν να σχεδιαστούν ώστε να μη χάνει ένας τελειόφοιτος εβδομάδες πρόσβασης.

Ο εκπαιδευτικός συνεχίζει να διδάσκει· το μάθημα δεν παγώνει επίσημα. Εκεί κρύβεται το κόστος που δεν καταγράφεται σε ένα δελτίο αποστολής. Χρειάζεται να μοιράσει φωτοτυπίες, να αναρτήσει σύνδεσμο, να δείξει σε προβολέα, να προσαρμόσει ασκήσεις, να εξηγήσει σε μαθητή που δεν μπορεί να διαβάσει εύκολα πολλές σελίδες στο κινητό. Αυτή η περιγραφή στηρίζεται στη βουλευτική ερώτηση της 30ής Δεκεμβρίου 2025, η οποία μιλά για φωτοτυπίες και ψηφιακό υλικό. Η ερώτηση είναι κοινοβουλευτική καταγγελία και ερμηνεία, όχι στατιστική μέτρηση όλων των σχολείων. Η εμπειρία κάθε τμήματος χρειάζεται δικό της έλεγχο.

Το πιο ανθρώπινο αλλά δύσκολο σημείο είναι ο χρόνος. Οι πανελλαδικές εξετάσεις του 2027 έχουν ήδη προγραμματιστεί, σύμφωνα με το χθεσινό ρεπορτάζ, και μαθήματα ειδικότητας αποτελούν μέρος τους. Όποιος αρχίζει να οργανώνει σημειώσεις και ασκήσεις τον Σεπτέμβριο χρειάζεται σταθερό υλικό από την αρχή, ιδίως όταν η προετοιμασία γίνεται στο σπίτι. Ένα PDF μπορεί να είναι χρήσιμο, αλλά δεν είναι ισοδύναμο για όλους: άλλοι έχουν υπολογιστή και εκτυπωτή, άλλοι μόνο τηλέφωνο, άλλοι μοιράζονται συσκευή με αδέλφια. Χωρίς νέα έρευνα νοικοκυριών δεν ξέρουμε την έκταση αυτής της ανισότητας. Ξέρουμε ότι η λύση «είναι online» μεταφέρει μέρος του κόστους και της ευθύνης από το κράτος στο σπίτι.

Το esos μετέφερε λόγια εκπαιδευτικών ότι, σε σχολεία που γνωρίζουν, τα αντίτυπα έρχονται ακριβώς για τον αριθμό μαθητών χωρίς επιπλέον βιβλίο για τον διδάσκοντα. Η μαρτυρία δεν δίνει ονομασμένο σχολείο και δεν επιτρέπει γενίκευση σε όλα τα ΕΠΑΛ. Ανοίγει, ωστόσο, ένα ελέγξιμο ερώτημα: πώς προετοιμάζεται ο εκπαιδευτικός όταν το δικό του έντυπο αντίτυπο δεν προβλέπεται, και ποιες ηλεκτρονικές άδειες ή δείγματα παίρνει εγκαίρως; Αν η μαρτυρία επιβεβαιωθεί σε συστηματικό επίπεδο, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την παράδοση στους μαθητές αλλά και την ικανότητα του σχολείου να διδάξει οργανωμένα.

Η φωνή των οικογενειών εμφανίζεται στο ίδιο δημοσίευμα ως δυσαρέσκεια, αλλά δεν υπάρχει επώνυμη μαρτυρία γονέα με συγκεκριμένη σχολική μονάδα την οποία να μπορούμε να αποδώσουμε ως δική μας συνέντευξη. Σε δημόσιο σχόλιο κάτω από το ρεπορτάζ, χρήστης με όνομα «ΑΝΝΑ» χαρακτηρίζει το ΕΠΑΛ υποτιμημένο· αυτό είναι γνώμη χρήστη, όχι αποδεδειγμένη πρόθεση του υπουργείου. Ούτε η ανώνυμη φράση εκπαιδευτικού αποτελεί επίσημο αριθμό. Η πειθαρχία στις αποδόσεις δεν μειώνει το θέμα. Προστατεύει την κριτική από την εύκολη απάντηση ότι στηρίζεται σε επινοημένους «αγανακτισμένους γονείς».

Τι απάντησε η διοίκηση και πού μένει το κενό

Το υπουργείο επικαλείται πολυπλοκότητα επιλογών ανά τάξη, τομέα και ειδικότητα. Η εξήγηση είναι συγκεκριμένη και αξίζει να ακουστεί. Αντίτυπα που τυπώθηκαν για λάθος σχολείο ή ειδικότητα δεν βοηθούν τον μαθητή που τα χρειάζεται. Η καθυστέρηση της οριστικοποίησης των εγγραφών είναι πραγματικό διοικητικό γεγονός για το 2025, σύμφωνα με τη γραπτή απάντηση. Όμως η επανάληψη απαιτεί απάντηση σε ένα δεύτερο επίπεδο: ποιο τμήμα της διαδικασίας πρέπει υποχρεωτικά να περιμένει τις 15 Σεπτεμβρίου και ποιο μπορεί να γίνει με προβλέψεις, ιστορική ζήτηση και μικρό ασφαλές απόθεμα; Δεν έχουμε επιχειρησιακό μοντέλο κόστους ώστε να ορίσουμε εμείς το ιδανικό ποσοστό αποθέματος, αλλά το υπουργείο μπορεί να το παρουσιάσει.

Το ΙΤΥΕ «Διόφαντος», ο φορέας που έχει ρόλο στην παραγωγή και διανομή, απάντησε δημόσια την 1η Νοεμβρίου 2025 σε κριτική για την προηγούμενη χρονιά. Δήλωσε ότι 22 εκατομμύρια βιβλία, το 81,5% του ετήσιου συνόλου, είχαν διανεμηθεί πριν από την έναρξη της σχολικής χρονιάς. Αναφέρθηκε σε καθυστερήσεις παραλαβής από προμηθευτές για μέρος των τίτλων και σε χρόνο 45 έως 50 εργάσιμων ημερών για πλήρη συσκευασία και διανομή σε όλα τα σχολεία. Αυτοί οι συνολικοί αριθμοί είναι η επίσημη υπεράσπιση του οργανισμού· δεν διαψεύδουν από μόνοι τους την ειδική καθυστέρηση των βιβλίων ΕΠΑΛ. Ένα εθνικό ποσοστό μπορεί να συνυπάρχει με σοβαρό πρόβλημα σε μια μικρότερη κατηγορία.

Στην κοινοβουλευτική απάντηση αναφέρεται ότι η αγορά αναδόχων παραγωγής βιβλίων περιορίζεται και ότι οι διαγωνιστικές διαδικασίες επιμηκύνονται. Ο «Διόφαντος» είπε ότι επιβλήθηκαν συμβατικές ρήτρες για καθυστερήσεις προμηθευτών, αλλά παραδέχθηκε ότι δεν αρκούν πάντα να εξασφαλίσουν έγκαιρη παράδοση. Εξέταζε αλλαγές στις διαδικασίες διαγωνισμού και στο χρονοδιάγραμμα δημοσίευσης. Αυτή είναι η θέση του φορέα τον Φεβρουάριο 2026· δεν έχουμε δημόσια ανεξάρτητη αποτίμηση του αν οι αλλαγές υλοποιήθηκαν πλήρως πριν τη φετινή χρονιά. Το χθεσινό ρεπορτάζ καθιστά το ερώτημα επείγον, αλλά όχι απαντημένο.

Ένα ιδιαίτερο προηγούμενο αφορά τα βιβλία ναυτιλιακών επαγγελμάτων. Η υπουργική απάντηση αναφέρει ότι ορισμένοι τίτλοι προέρχονται από το Ίδρυμα Ευγενίδου, το οποίο έχει ειδική νομοθετική αποκλειστικότητα για αυτές τις εκδόσεις. Η Κοινή Υπουργική Απόφαση για τα αντίτυπα δημοσιεύτηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2025, τα 20.720 αντίτυπα παραδόθηκαν στις αποθήκες στις 8 Δεκεμβρίου, η συσκευασία άρχισε στις 7 Ιανουαρίου 2026 και η διανομή αναμενόταν να ολοκληρωθεί στα μέσα Ιανουαρίου. Αυτή η ακολουθία είναι ιδιαίτερα βαριά για μαθητή τελευταίας τάξης. Δεν αποδεικνύει ότι το ίδιο συμβαίνει σήμερα, αλλά δείχνει πως ένα διαφορετικό προμηθευτικό καθεστώς μπορεί να σπρώξει την παράδοση πολύ πιο πέρα από τον Οκτώβριο.

Πέντε ακόμη τίτλοι Γ΄ τάξης από το ελεύθερο εμπόριο, σε τομείς όπως Μηχανολογία, Δομικά Έργα και Υγεία, παραδόθηκαν στις αποθήκες στις 5 Νοεμβρίου 2025 και διανεμήθηκαν στα σχολεία από 27 Νοεμβρίου έως 5 Δεκεμβρίου, σύμφωνα με την ίδια υπουργική απάντηση. Ακόμη και μέσα στη γενική κατηγορία «βιβλία ειδικότητας», λοιπόν, δεν υπήρχε μία ενιαία ημερομηνία. Όταν ο τίτλος ενός ρεπορτάζ λέει «έρχονται Οκτώβριο», ο αναγνώστης πρέπει να γνωρίζει ότι στο προηγούμενο έτος υπήρξαν ειδικές κατηγορίες πολύ αργότερα. Γι’ αυτό ζητάμε χρονοδιάγραμμα ανά τίτλο και σχολείο, όχι καθησυχαστικό μέσο όρο.

Η κοινοβουλευτική ερώτηση κατατέθηκε από τους βουλευτές Κατερίνα Σπυριδάκη και Στέφανο Παραστατίδη στις 30 Δεκεμβρίου 2025. Περιέχει κριτική για φωτοτυπίες και άνιση πρόσβαση, καθώς και ερωτήσεις για κυρώσεις, συμβάσεις και αλλαγές το 2026 έως 2027. Πρόκειται για πολιτικό έλεγχο, όχι ουδέτερη ανεξάρτητη μέτρηση όλων των σχολείων. Η υπουργική απάντηση είναι η θέση της εκτελεστικής εξουσίας και δίνει ελέγξιμες ημερομηνίες. Η δημόσια συζήτηση γίνεται πιο καθαρή όταν κρατάμε χωριστά την καταγγελία, την επίσημη αποδοχή καθυστέρησης και την ερμηνεία μας ότι η λύση παραμένει ανεπαρκής.

Το έγγραφο που κάνει την καθυστέρηση προβλέψιμη

Το τεύχος διανομής του 2026 έως 2027 είναι σημαντικό επειδή προηγείται της φετινής σχολικής χρονιάς. Δεν είναι εκ των υστέρων δικαιολογία ύστερα από καταγγελίες. Στη σελίδα 17 του εγγράφου, ο προγραμματισμός για βιβλία Γενικής Παιδείας περιγράφεται ως αποστολή που αρχίζει την άνοιξη και μπορεί να ολοκληρωθεί πριν από το πρώτο κουδούνι. Αμέσως μετά, υπάρχει ειδική πρόβλεψη για τα βιβλία ειδικοτήτων των ΕΠΑΛ: μέσα Σεπτεμβρίου έως μέσα Οκτωβρίου. Οι ημερομηνίες δεν αποδεικνύουν ότι κάθε σχολείο παρέλαβε στο αργότερο δυνατό σημείο, ούτε ότι η σύμβαση παραβιάστηκε. Αποδεικνύουν κάτι άλλο: η δημόσια προμήθεια είχε αποδεχθεί ως πιθανό χρονοδιάγραμμα να φτάσει το εργαλείο μελέτης μετά την έναρξη των μαθημάτων.

Η διαπίστωση αλλάζει τη φύση της συζήτησης. Αν ένα φορτηγό χαλάσει στη διαδρομή, η διοίκηση πρέπει να αντιμετωπίσει ένα περιστατικό. Αν το έγγραφο προβλέπει παράθυρο παράδοσης που εκτείνεται ως τον Οκτώβριο, η διοίκηση έχει κάνει επιλογή σχεδιασμού. Για να κριθεί αυτή η επιλογή δίκαια, χρειάζεται να δούμε τα εναλλακτικά κόστη, τις πραγματικές μεταβολές εγγραφών, τους αριθμούς αποθεμάτων και τη δυνατότητα πρώτης παράδοσης κατά προσέγγιση με συμπληρώσεις αργότερα. Τίποτε από αυτά δεν το έχουμε μετρήσει μόνοι μας. Αλλά μια αρχή που επικαλείται τεχνική αναγκαιότητα οφείλει να δημοσιεύσει την ανάλυση που την αποδεικνύει, όχι να ζητήσει εμπιστοσύνη επειδή η διαδικασία είναι σύνθετη.

Το ίδιο τεύχος προβλέπει συμπληρωματικές αποστολές αν μετά την έναρξη της χρονιάς διαπιστωθούν ελλείψεις, για παράδειγμα από αύξηση μαθητικού δυναμικού. Αυτή η πρόβλεψη δείχνει ότι το σύστημα γνωρίζει πως ακόμη και η τελική εκτίμηση μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκής. Άρα υπάρχει ήδη μηχανισμός διόρθωσης. Το ερευνητικό ερώτημα είναι γιατί να μην εξεταστεί μικρό αρχικό απόθεμα για τις ειδικότητες με σταθερή ζήτηση, και στη συνέχεια συμπλήρωση όπου χρειάζεται. Δεν ισχυριζόμαστε ότι η λύση είναι δωρεάν ή τεχνικά αυτονόητη. Ζητάμε να συγκριθεί δημόσια με το σημερινό κόστος που καταβάλλουν μαθητές, εκπαιδευτικοί και οικογένειες.

Υπάρχουν και γεωγραφικές διαφορές που κρύβει η λέξη «διανομή». Το τεύχος διακρίνει παραδόσεις σε σχολικές μονάδες και κέντρα διανομής, προβλέπει παλέτες, χαρτοκιβώτια, διαδρομές και συμπληρωματικές αποστολές. Ένα βιβλίο που έφτασε σε κέντρο δεν βρίσκεται αυτομάτως στο θρανίο συγκεκριμένου παιδιού. Αντίστοιχα, μια ημερομηνία παράδοσης σε αποθήκη δεν είναι ημερομηνία που ο μαθητής πήρε το αντίτυπο. Αυτή η αλυσίδα είναι κρίσιμη για την ακριβή μέτρηση. Ο σωστός δημόσιος πίνακας θα δείχνει για κάθε τίτλο πότε παρήχθη, πότε παρελήφθη, πότε στάλθηκε, πότε έφτασε στο σχολείο και πότε δόθηκε στους μαθητές.

Η υπεράσπιση του «Διόφαντου» με εθνικό ποσοστό 81,5% πριν την έναρξη δεν πρέπει να αγνοηθεί. Περιγράφει τεράστια λειτουργία που έδωσε εγκαίρως πολλά εκατομμύρια αντίτυπα. Ο ίδιος αριθμός, όμως, δεν απαντά για έναν μαθητή ναυτιλιακών ή υγείας που δίνει εξετάσεις σε συγκεκριμένο μάθημα. Αν 81,5% ενός συνόλου έχει διανεμηθεί, το υπόλοιπο δεν μοιράζεται ομοιόμορφα σε όλα τα σχολεία. Η μέση επίδοση μιας μεγάλης εφοδιαστικής αλυσίδας μπορεί να κρύβει σοβαρή ανισότητα στην ουρά της. Χωρίς ανάλυση ανά βαθμίδα, ειδικότητα και τίτλο, ο δημόσιος διάλογος κινδυνεύει να εξελιχθεί σε πόλεμο συνολικών ποσοστών απέναντι σε μεμονωμένες φωτογραφίες άδειων ραφιών.

Το επίσημο πρόγραμμα Πανελλαδικών 2027 ανακοινώθηκε από το υπουργείο στις 11 Σεπτεμβρίου 2026. Προβλέπει εξετάσεις για ημερήσια και εσπερινά ΕΠΑΛ, με κοινή ύλη και θέματα ανά κατηγορία υποψηφίων, ενώ αναφέρει ειδικά μαθήματα ειδικότητας. Το κράτος, δηλαδή, έχει ήδη ορίσει το τέρμα της διαδρομής για τον μαθητή, την ίδια περίοδο που το συμβατικό παράθυρο για μέρος των βιβλίων παραμένει ανοιχτό. Δεν χρειάζεται να ισχυριστούμε ότι λίγες εβδομάδες καθυστέρησης προδικάζουν την επιτυχία ή αποτυχία στις εξετάσεις. Αρκεί να ρωτήσουμε αν είναι δίκαιο το όργανο αξιολόγησης να έχει σταθερό χρονοδιάγραμμα ενώ η πρόσβαση στο βασικό υλικό δεν έχει.

Η επίσημη ψηφιακή βιβλιοθήκη σχολικών βιβλίων προσφέρει πολλές μορφές, μεταξύ τους PDF και, για ορισμένους τίτλους, εμπλουτισμένο υλικό. Είναι χρήσιμη δυνατότητα και ο αναγνώστης μπορεί να αναζητήσει εκεί τον ακριβή τίτλο του μαθήματός του. Δεν πρέπει όμως να υποστηρίξουμε ότι διαθέτει αναγκαστικά κάθε νέο τίτλο της φετινής λίστας στην ίδια μορφή και στην ίδια έκδοση. Ο εκπαιδευτικός οφείλει να δώσει στους μαθητές τον σωστό σύνδεσμο που αντιστοιχεί στην εξεταστέα ύλη. Η γενική υπόδειξη «μπείτε στα ebooks» χωρίς συγκεκριμένο βιβλίο, κεφάλαιο και οδηγία μελέτης μετατρέπει μια εθνική πλατφόρμα σε ατομική αναζήτηση σε χαώδη κατάλογο.

Η ψηφιακή πρόσβαση είναι ενδιάμεση βοήθεια, όχι απαλλαγή της δημόσιας ευθύνης. Ένας μαθητής που διαβάζει σε κινητό μικρής οθόνης χρειάζεται να μεγεθύνει διαγράμματα, να γυρίζει σελίδες, να κρατά ταυτόχρονα σημειώσεις. Ένας άλλος μπορεί να εκτυπώσει κεφάλαια με οικογενειακό κόστος. Ένας τρίτος μπορεί να δουλεύει μετά το σχολείο και να μην έχει ήσυχο υπολογιστή διαθέσιμο. Δεν έχουμε μετρήσει πόσοι βρίσκονται σε κάθε ομάδα και δεν θα δώσουμε κατασκευασμένα ποσοστά. Η διαφορά όμως δεν εξαφανίζεται επειδή υπάρχει ένας σύνδεσμος. Πραγματική ισότητα σημαίνει υλικό προσβάσιμο και αξιοποιήσιμο, όχι μόνο τυπική ανάρτηση σε δικτυακό τόπο.

Υπάρχει και ζητούμενο προσβασιμότητας. Η διεύθυνση εκδόσεων του «Διόφαντου» ανακοίνωσε τον Μάιο 2026 δυνατότητα παραγγελίας υλικού μεγάλης γραμματοσειράς για μαθητές με χαμηλή όραση και δήλωσε ότι είχαν προσαρμοστεί βιβλία Γενικής Παιδείας ΕΠΑΛ. Η ανακοίνωση δεν αποδεικνύει ότι όλα τα βιβλία ειδικότητας έχουν αντίστοιχη έκδοση. Μια οικογένεια μαθητή με ιδιαίτερη ανάγκη πρέπει να ρωτήσει εγκαίρως ποια μορφή υπάρχει για τον ακριβή τίτλο και πότε παραδίδεται. Η δημοκρατική αξία της έγκαιρης διανομής φαίνεται περισσότερο όταν ο μαθητής δεν μπορεί να αντικαταστήσει εύκολα το έντυπο με αυθαίρετη ψηφιακή λύση.

Τι μπορούν να κάνουν σχολείο, οικογένεια και πολιτεία τώρα

Η άμεση λύση για τον μαθητή δεν είναι να περιμένει παθητικά τον Οκτώβριο. Μπορεί να ζητήσει από τον διδάσκοντα τον ακριβή τίτλο και κωδικό του βιβλίου, ποια κεφάλαια διδάσκονται αυτή την εβδομάδα και αν υπάρχει επίσημη ψηφιακή εκδοχή. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να μοιραστεί τον αντίστοιχο σύνδεσμο της ψηφιακής βιβλιοθήκης και να δώσει οργανωμένες οδηγίες, αντί να αφήσει κάθε παιδί να ψάχνει μόνο του. Όπου χρειάζεται έντυπο απόσπασμα, η σχολική μονάδα μπορεί να εξετάσει θεσμικά διαθέσιμα μέσα ώστε η οικογένεια με λιγότερους πόρους να μη πληρώνει περισσότερο για την ίδια ύλη. Δεν υποκαθιστούν αυτές οι ενέργειες το οφειλόμενο βιβλίο· περιορίζουν τη ζημιά.

Ο σύλλογος διδασκόντων και η διεύθυνση μπορούν να καταγράψουν ποιοι συγκεκριμένοι τίτλοι λείπουν, πόσα αντίτυπα χρειάζονται και ποια ημερομηνία δόθηκε κάθε σχετική ενημέρωση. Οι γονείς μπορούν να ζητήσουν από τη διεύθυνση σχολείου και την αρμόδια εκπαιδευτική αρχή γραπτό χρονοδιάγραμμα για αυτά τα βιβλία. Η διατύπωση «λείπουν τα βιβλία στα ΕΠΑΛ» είναι πολιτικά ηχηρή αλλά διοικητικά αδύναμη αν δεν συνοδεύεται από σχολείο, κωδικό τίτλου και αριθμό παιδιών. Η κοινή καταγραφή προστατεύει τον εκπαιδευτικό από την ατομική ευθύνη για μια εφοδιαστική απόφαση και δίνει στην οικογένεια δυνατότητα να ελέγξει την απάντηση.

Ένα αίτημα για στοιχεία μπορεί να είναι συγκεκριμένο. Πόσα βιβλία ειδικότητας είχαν παραληφθεί ως την πρώτη ημέρα μαθημάτων; Πόσα δόθηκαν ως τις 29 Σεπτεμβρίου; Ποια είναι η προβλεπόμενη και η πραγματική ημερομηνία για κάθε εκκρεμή τίτλο; Πόσες σχολικές μονάδες ανέφεραν έλλειψη; Πόσες συμπληρωματικές αποστολές ενεργοποιήθηκαν και για ποιον λόγο; Τέτοιες απαντήσεις μπορούν να δημοσιοποιηθούν συγκεντρωτικά χωρίς προσωπικά δεδομένα μαθητών. Αν το υπουργείο ισχυρίζεται ότι όλα λειτουργούν βάσει σχεδίου, ο δημόσιος πίνακας θα επιτρέψει να φανεί αν το σχέδιο εξυπηρετεί τον σκοπό του.

Η διοίκηση θα μπορούσε επίσης να δημοσιεύσει το κόστος και το όφελος διαφορετικών σεναρίων. Τι θα σήμαινε εκτύπωση μικρού προκαταρκτικού αποθέματος με βάση τις περσινές εγγραφές; Πόσα αδιάθετα αντίτυπα θα προέκυπταν πραγματικά και ποιο το κόστος τους; Πόσο θα κόστιζε ταχύτερη διανομή μόνο για Γ΄ ΕΠΑΛ σε πανελλαδικώς εξεταζόμενα μαθήματα; Υπάρχουν συμβατικές ρήτρες που δίνουν προτεραιότητα σε αυτά τα βιβλία; Το τεύχος διανομής αναφέρει μεγάλο εύρος εργασιών, αλλά δεν αρκεί από μόνο του να απαντήσει τις ερωτήσεις. Αν το πρόβλημα είναι προμήθεια, χρειάζεται αλλαγή προμήθειας. Αν είναι η οριστικοποίηση μαθητών, χρειάζεται καλύτερη πρόβλεψη και επιμέρους συμπλήρωση.

Αξίζει να εξεταστεί και η διαφορά ανάμεσα σε τίτλους που τυπώνει ο «Διόφαντος», τίτλους ειδικού εκδότη όπως το Ίδρυμα Ευγενίδου και βιβλία που αγοράζονται από την αγορά. Η υπουργική απάντηση της προηγούμενης χρονιάς έδειξε διαφορετικές αλυσίδες και διαφορετικές ημερομηνίες. Μια ενιαία εντολή «επισπεύστε τα βιβλία» δεν αρκεί αν η καθυστέρηση αρχίζει σε υπουργική απόφαση για προμήθεια, συνεχίζεται στην παράδοση αποθήκης και τελειώνει στη μεταφορά σχολείου. Ο έλεγχος πρέπει να ακολουθεί κάθε στάδιο και να αποδίδει ευθύνη μόνο εκεί όπου υπάρχουν στοιχεία για συγκεκριμένη απόφαση ή παράλειψη.

Η περίπτωση ναυτιλιακών επαγγελμάτων δείχνει πόσο εύκολο είναι να χαθεί ο χρόνος ανάμεσα σε νόμιμα βήματα. Τον περασμένο Δεκέμβριο εκδόθηκε η ΚΥΑ για τα αντίτυπα, έξι ημέρες μετά παραδόθηκαν στην αποθήκη και έναν μήνα αργότερα ξεκίνησε η συσκευασία, σύμφωνα με την υπουργική απάντηση. Καθένα από αυτά μπορεί να έχει εξήγηση. Για τον μαθητή όμως το αποτέλεσμα είναι μια ενιαία καθυστέρηση. Γι’ αυτό πρέπει να δηλώνεται δημόσια η ημερομηνία που αναμένεται το βιβλίο στο χέρι του, όχι μόνο η ημερομηνία ολοκλήρωσης μιας εσωτερικής υπηρεσιακής φάσης.

Η σύγκριση με τα βιβλία Γενικής Παιδείας δεν αποδεικνύει πρόθεση υποτίμησης των μαθητών ΕΠΑΛ. Αποδεικνύει διαφορά στη δυνατότητα έγκαιρης προμήθειας, όπως την περιέγραψε το ίδιο το υπουργείο για το 2025. Το να πούμε ότι κάποιος «θεωρεί τα παιδιά δεύτερης κατηγορίας» ως διαπιστωμένο κίνητρο θα ήταν ατεκμηρίωτο. Το να ρωτήσουμε γιατί η ίδια διοίκηση προγραμματίζει μια κατηγορία πριν το κουδούνι και άλλη έως τα μέσα Οκτωβρίου είναι απολύτως θεμιτό. Η εξουσία κρίνεται από τα αποτελέσματα, από το αν αναγνωρίζει την ανισότητα που παράγει ο σχεδιασμός της και από το αν τον διορθώνει.

Το παλαιότερο αφιέρωμα για τη μάθηση στην ελληνική εκπαίδευση αφορά ευρύτερες δυσκολίες και δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη για τη φετινή διανομή. Δείχνει όμως γιατί η πρόσβαση στο βασικό υλικό έχει σημασία: η ποιότητα δεν είναι μόνο εξεταστικά ποσοστά, αλλά δυνατότητα να καταλάβει ο μαθητής τι διδάσκεται και να επιστρέψει σε αυτό στο σπίτι. Ούτε το καλύτερο βιβλίο αντικαθιστά τον καλό εκπαιδευτικό ούτε ο καλύτερος εκπαιδευτικός μπορεί επ’ άπειρον να απορροφά σιωπηλά ένα επαναλαμβανόμενο κενό υλικών. Η συνεργασία σχολείου και οικογένειας, που αναλύεται σε συναφές άρθρο, γίνεται πιο παραγωγική όταν ζητά λύση από τον αρμόδιο φορέα αντί να στραφεί ο ένας εναντίον του άλλου.

Ο αντίλογος υπάρχει και πρέπει να εξεταστεί: αν οι αριθμοί μαθητών σε 35 ειδικότητες αλλάζουν τελευταία στιγμή, ένας τυφλός προεκτυπωμένος αριθμός μπορεί να αφήσει άλλους χωρίς βιβλίο και άλλους με στοίβες αχρησιμοποίητες. Ο δημόσιος πόρος δεν είναι απεριόριστος. Αλλά κανείς δεν έχει παρουσιάσει στον πολίτη σύγκριση της σπατάλης αυτής με το κόστος έλλειψης. Η προτεραιοποίηση των εξεταζόμενων τίτλων, η κατά προσέγγιση πρώτη αποστολή και η επιτάχυνση συμπληρώσεων είναι επιλογές προς κοστολογημένη αξιολόγηση, όχι ήδη αποδεδειγμένα θαύματα. Μια σοβαρή μεταρρύθμιση θα όριζε μετρήσιμο στόχο: κάθε μαθητής να έχει το κατάλληλο έντυπο ή πλήρως ισοδύναμο προσβάσιμο υλικό την ημέρα που αρχίζει να διδάσκεται το μάθημα.

Η ιστορία αυτή δεν είναι μόνο για βιβλία. Είναι για το πώς η διοίκηση βλέπει τον χρόνο ενός νέου. Για την υπηρεσία, «μέσα Οκτωβρίου» είναι γραμμή σε τεχνικό χρονοδιάγραμμα. Για έναν τελειόφοιτο, είναι εβδομάδες μαθημάτων και προετοιμασίας που δεν επιστρέφουν. Το ρεπορτάζ για τις επιδόσεις μαθητών αφορά άλλο δείκτη και δεν συνδέει αιτιωδώς τις επιδόσεις με τη συγκεκριμένη καθυστέρηση. Θυμίζει όμως ότι η εκπαίδευση κρίνεται στην πράξη, με σταθερά εργαλεία για όλους. Το ψυχολογικό βάρος του να νιώθει κάποιος ότι πρέπει να καλύψει μόνος κενά του συστήματος δεν μετριέται σε παλέτες.

Ο διαθέσιμος κατάλογος του «Διόφαντου» για τα ημερήσια ΕΠΑΛ δείχνει ότι η λέξη «ειδικότητα» καλύπτει διαφορετικά βιβλία ανά τομέα, με κωδικούς και σε ορισμένες περιπτώσεις περισσότερα από ένα εγχειρίδια για το ίδιο μάθημα. Αυτό δεν είναι γραφειοκρατική λεπτομέρεια. Αν λείπει μόνο το ένα μέρος ενός ζεύγους, μια γενική αναφορά «παραδόθηκε το βιβλίο του μαθήματος» μπορεί να κρύψει πραγματικό κενό. Η σχολική μονάδα πρέπει να καταγράφει κωδικό, τίτλο και αριθμό αντιτύπων, ενώ ο δημόσιος φορέας πρέπει να δημοσιεύει παράδοση στην ίδια μονάδα ανάλυσης. Μόνο έτσι θα ξέρουμε αν μια πολιτική διανομής πέτυχε για τον μαθητή και όχι απλώς για το αποθετήριο.

Ειδική προσοχή χρειάζονται οι εσπερινοί μαθητές. Το υπουργείο ανακοινώνει κοινή εξεταστέα ύλη και θέματα για ημερήσια και εσπερινά ΕΠΑΛ. Ο ενήλικος που εργάζεται, φροντίζει οικογένεια ή ταξιδεύει μετά τη δουλειά έχει συνήθως λιγότερο διαθέσιμο χρόνο για να αναζητά διάσπαρτο ψηφιακό υλικό. Δεν έχουμε στοιχεία ότι καθυστέρησαν περισσότερο τα εσπερινά από τα ημερήσια σχολεία. Έχουμε λόγο να απαιτήσουμε να αποτυπώνονται χωριστά στις αναφορές παραλαβής και στην παροχή βοηθητικού υλικού. Ίδια εξέταση απαιτεί ισότιμη πρόσβαση στον τρόπο προετοιμασίας, με σεβασμό στις διαφορετικές καθημερινές συνθήκες.

Το επιχείρημα «υπάρχει ψηφιακό αντίγραφο» έχει έναν ακόμη όρο: να ξέρει ο μαθητής ότι το αντίγραφο αντιστοιχεί στον τίτλο που θα χρησιμοποιηθεί φέτος και στην ορισμένη ύλη. Οι κατάλογοι ανανεώνονται και περιλαμβάνουν διορθώσεις ή διαφορετικές εκδόσεις. Η λύση δεν είναι να διαβάσει κανείς τυχαίο παλαιό PDF επειδή έχει τον ίδιο γενικό τίτλο. Ο εκπαιδευτικός και η επίσημη σελίδα πρέπει να δίνουν σαφή αντιστοίχιση κωδικού βιβλίου, μαθημάτων και κεφαλαίων. Ειδικά σε τεχνικά πεδία, όπου ένα διάγραμμα ή διαδικασία μπορεί να αλλάξει, η ακρίβεια της έκδοσης έχει εκπαιδευτική αξία. Αυτή η αντιστοίχιση μπορεί να γίνει δημόσια ακόμη κι όταν καθυστερεί το φορτηγό.

Εάν η καθυστέρηση αποδειχθεί ότι οφείλεται σε νέα ζήτηση μετά τις εγγραφές, ο δημόσιος απολογισμός πρέπει να δείξει πόσο από το σύνολο προήλθε από ακριβώς αυτή τη μεταβολή. Εάν οφείλεται σε προμηθευτή, χρειάζονται αριθμός σύμβασης, προθεσμία και κυρώσεις. Εάν οφείλεται σε ειδική υπουργική απόφαση, χρειάζεται εξήγηση γιατί αυτή δημοσιεύθηκε όταν δημοσιεύθηκε. Οι τρεις μηχανισμοί διαφέρουν και απαιτούν διαφορετική διόρθωση. Δεν είναι δίκαιο να φορτώνεται ένας σχολικός διευθυντής ευθύνη εκτύπωσης ούτε να χρησιμοποιούνται όλες οι διαδρομές μαζί ως γενική ασπίδα για οποιαδήποτε καθυστέρηση.

Η παρουσίαση της ιστορίας ως σύγκρουση «δημόσιο εναντίον μαθητών» θα ήταν απλοποίηση. Στο δημόσιο σχολείο υπάρχουν εκπαιδευτικοί που κρατούν το μάθημα ζωντανό, υπάλληλοι που οργανώνουν εκατομμύρια βιβλία και άνθρωποι που αντιμετωπίζουν μεταβολές στην αγορά τυπογραφίας. Υπάρχει ταυτόχρονα διοίκηση που αποφασίζει ποιο χρονοδιάγραμμα είναι αποδεκτό και τι στοιχεία θα δημοσιεύσει. Ο έλεγχος της εξουσίας γίνεται αυστηρότερος όταν ξεχωρίζει την εργασία εκείνων που λύνουν προβλήματα από την ευθύνη για τον σχεδιασμό που τα επαναλαμβάνει. Η κριτική δεν απαιτεί να επινοήσουμε κακή πρόθεση σε κάθε πρόσωπο της αλυσίδας.

Ένας κοινός στόχος μπορεί να ενώσει όσους διαφωνούν για την εκπαιδευτική πολιτική: να υπάρχει στον μαθητή το σωστό υλικό όταν αρχίζει η διδασκαλία. Δεν χρειάζεται συμφωνία για κάθε πρόγραμμα σπουδών ή για το μέλλον των εξετάσεων ώστε να ελεγχθεί αυτός ο στοιχειώδης στόχος. Ο σύλλογος διδασκόντων, οι μαθητές, οι γονείς, ο «Διόφαντος» και το υπουργείο μπορούν να χρησιμοποιούν τα ίδια ανοιχτά δεδομένα παράδοσης. Έτσι μια οικογένεια δεν θα χρειάζεται να μαντεύει αν το βιβλίο έμεινε στο τυπογραφείο, στο κέντρο διανομής ή στο σχολείο. Η ενότητα έχει περιεχόμενο όταν διαλέγει κοινό επαληθεύσιμο αποτέλεσμα αντί για αόριστο σύνθημα.

Η επιτυχία μιας αλλαγής πρέπει να ελέγχεται την επόμενη σχολική χρονιά με απλό τρόπο. Ορίζει το υπουργείο ημερομηνία στόχο ανά βιβλίο; Τηρείται στην πράξη; Σε πόσα σχολεία υπήρξαν διορθωτικές αποστολές και πόσο καθυστέρησαν; Πόσοι μαθητές χρησιμοποίησαν προσωρινό έντυπο υλικό και ποιος το πλήρωσε; Δεν ζητάμε να μετρηθούν συναισθήματα από την κεντρική υπηρεσία. Ζητάμε να μετρηθούν οι πράξεις που αυτή ελέγχει. Αν τα στοιχεία δείξουν ουσιαστική βελτίωση, πρέπει να αναγνωριστεί. Αν δείξουν την ίδια ουρά καθυστερήσεων, πρέπει να αλλάξει η διαδικασία πριν προστεθεί άλλη μια χρονιά δικαιολογιών.

Για τον σημερινό τελειόφοιτο, πάντως, η αποτίμηση του επόμενου έτους θα είναι αργά. Χρειάζεται τώρα σαφή επικοινωνία από τη σχολή: τι ακριβώς καλύπτεται κάθε εβδομάδα, ποιο επίσημο υλικό είναι διαθέσιμο χωρίς χρέωση και πότε προβλέπεται να έρθει το έντυπο. Χρειάζεται επίσης να μπορεί να δηλώσει πρόβλημα πρόσβασης σε συσκευή, εκτύπωση ή προσβάσιμη μορφή χωρίς να νιώθει ότι ομολογεί προσωπική αποτυχία. Η αξιοπρέπεια στο δημόσιο σχολείο φαίνεται όταν η ανάγκη αντιμετωπίζεται ως ευθύνη του θεσμού και όχι ως ατομική ντροπή του μαθητή.

Σήμερα μπορούμε να πούμε με ακρίβεια τέσσερα πράγματα. Το 2025 οι παραδόσεις ειδικοτήτων έγιναν τον Οκτώβριο και ορισμένοι ειδικοί τίτλοι ακόμη αργότερα, σύμφωνα με την υπουργική απάντηση. Το τεύχος διανομής για το 2026 έως 2027 όρισε από πριν χρονικό παράθυρο που φτάνει έως τα μέσα Οκτωβρίου. Το esos αναφέρει ότι η φετινή διανομή αναμένεται τότε και μεταφέρει δυσαρέσκεια. Δεν διαθέτουμε, όμως, σημερινό πλήρη πίνακα παραλαβών ανά τίτλο και σχολείο για να μετρήσουμε πόσα παιδιά στερούνται ακριβώς ποιο βιβλίο. Η έντιμη πίεση είναι να ζητήσουμε αυτόν τον πίνακα και άμεσο σχέδιο κάλυψης, όχι να γεμίσουμε το κενό με αυθαίρετο αριθμό.

Ένα τέτοιο δημόσιο αρχείο δεν χρειάζεται ονόματα μαθητών. Χρειάζεται κωδικό βιβλίου, ειδικότητα, σχολική μονάδα, ημερομηνία αποστολής και επιβεβαίωση παραλαβής. Θα επέτρεπε στους διδάσκοντες να εντοπίζουν λάθη πριν ξεκινήσει η επόμενη ενότητα και στις οικογένειες να ξεχωρίζουν το «τυπώθηκε» από το «έφτασε στο θρανίο». Η προστασία προσωπικών δεδομένων δεν εμποδίζει τη διαφάνεια της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Οι μαθητές δεν ζητούν προνόμιο όταν ζητούν το εργαλείο της εξεταζόμενης ύλης στην αρχή της διδασκαλίας. Οι εκπαιδευτικοί δεν ζητούν χάρη όταν ζητούν αντίτυπο και προβλέψιμη διανομή. Οι γονείς δεν χρειάζεται να επιλέξουν ανάμεσα σε θυμό και παραίτηση: μπορούν μαζί με το σχολείο να διατυπώσουν τεκμηριωμένο αίτημα για συγκεκριμένους τίτλους και ημερομηνίες. Αν το κράτος έχει ήδη προγραμματίσει ότι ορισμένα βιβλία θα μπορούν να φτάσουν στα μέσα Οκτωβρίου, ποιος θα αναλάβει να αλλάξει το σχέδιο πριν χαθεί και ο επόμενος Σεπτέμβριος; Τα δικά σας συμπεράσματα.