Ναρκωτικά στην Ελλάδα 2026: 95% κοκαΐνη στις ελεγμένες σύριγγες της Θεσσαλονίκης και 22 χρόνια χωρίς εθνική έρευνα

Ναρκωτικά στην Ελλάδα 2026: Τι σημαίνει πραγματικά το 95% και τι δεν σημαίνει

Το πρόγραμμα ESCAPE αναλύει υπολείμματα σε χρησιμοποιημένες σύριγγες που συλλέγονται από συγκεκριμένα δίκτυα και σημεία σε ευρωπαϊκές πόλεις. Στο σύνολο της ευρωπαϊκής ανάλυσης εξετάστηκαν 3.256 σύριγγες από 21 πόλεις σε 14 κράτη μέλη και τη Νορβηγία. Πρόκειται για στοχευμένο δείγμα ανθρώπων που κάνουν ενέσιμη χρήση και όχι για δημοσκόπηση του πληθυσμού.

Η διάκριση είναι κρίσιμη. Δεν σημαίνει ότι το 95% των Θεσσαλονικέων χρησιμοποιεί κοκαΐνη ούτε ότι το 95% όλων των συριγγών της πόλης περιέχει τη συγκεκριμένη ουσία. Σημαίνει ότι η κοκαΐνη εντοπίστηκε στο 95% των συριγγών του ειδικού δείγματος που αναλύθηκε. Στον Βόλο το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 68% και στην Αθήνα 61%.

Αν χρησιμοποιήσουμε το εύρημα για φθηνό τρόμο, καταστρέφουμε την αξιοπιστία του. Αν το υποβαθμίσουμε επειδή αφορά ειδικό πληθυσμό, χάνουμε την προειδοποίηση. Η κοκαΐνη δεν εμφανίζεται πια μόνο ως ουσία νυχτερινής διασκέδασης υψηλού εισοδήματος. Η ευρωπαϊκή έκθεση καταγράφει εξάπλωση σε περισσότερο περιθωριοποιημένες ομάδες, συχνά μαζί με άλλα ναρκωτικά, ψυχική ασθένεια, σωματικά προβλήματα και ασταθή στέγαση.

Το σωστό διάβασμα των στοιχείων δεν μικραίνει τον κίνδυνο. Τον κάνει ορατό χωρίς να εξαπατά.

Μια χώρα που προσπαθεί να δει το σήμερα με έρευνα του 2004

Το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά γράφει ότι δεν υπάρχουν πρόσφατα στοιχεία για την έκταση και τα χαρακτηριστικά της χρήσης ουσιών στον γενικό πληθυσμό. Η πιο πρόσφατη αντιπροσωπευτική πανελλήνια έρευνα αυτού του τύπου πραγματοποιήθηκε το 2004. Η επόμενη προβλέπεται για τα τέλη του 2026 ή τις αρχές του 2027.

Από το 2004 μέχρι σήμερα άλλαξε η οικονομία, η τεχνολογία, η νυχτερινή ζωή, η αγορά μέσω διαδικτύου, η σύνθεση των ουσιών και η ψυχολογική πίεση των οικογενειών. Εμφανίστηκαν εκατοντάδες νέες ψυχοδραστικές ουσίες στην ευρωπαϊκή αγορά. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός παρακολουθούσε 1.050 τέτοιες ουσίες στο τέλος του 2025, από τις οποίες 50 αναφέρθηκαν για πρώτη φορά εκείνη τη χρονιά.

Χωρίς σύγχρονη εθνική βάση, η πολιτεία δεν μπορεί να γνωρίζει με την απαιτούμενη ακρίβεια ποιοι χρησιμοποιούν, σε ποια ηλικία αρχίζουν, τι ουσίες συνδυάζουν, ποιες περιοχές αλλάζουν ταχύτερα και πού πρέπει να κατευθυνθούν πρόληψη και θεραπεία. Η απουσία μέτρησης δεν είναι ουδετερότητα. Είναι πολιτική τύφλωση.

Οι ανήλικοι δεν είναι υποσημείωση της αγοράς

Η τελευταία ετήσια έκθεση του ΕΚΤΕΠΝ αναφέρει ότι το 2023 απαγγέλθηκαν κατηγορίες για αδικήματα σχετικά με ναρκωτικά σε 15.941 άτομα. Από αυτά, 781 ήταν ανήλικοι, περίπου 4,9% του συνόλου. Οι 673 κατηγορήθηκαν για πλημμελήματα και οι 108 για κακουργήματα. Το Κέντρο σημειώνει αύξηση της εμπλοκής ανηλίκων σε παραβάσεις της νομοθεσίας περί ναρκωτικών.

Οι ποινικοί αριθμοί δεν ταυτίζονται με τον αριθμό των παιδιών που κάνουν χρήση. Εξαρτώνται από ελέγχους, συλλήψεις, κατηγορίες και τον τρόπο λειτουργίας των αρχών. Είναι όμως ισχυρό σήμα ότι η αγορά φτάνει σε ηλικίες όπου η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο αστυνομική. Κάθε ανήλικος που εμφανίζεται σε μια δικογραφία έχει πίσω του σχολείο, οικογένεια, παρέα και μια αλυσίδα ευκαιριών πρόληψης που πιθανόν χάθηκαν.

Η πανελλήνια σχολική έρευνα ESPAD του 2024, σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 6.810 δεκαεξάχρονων από 488 σχολεία, βρήκε ότι η μεγάλη πλειονότητα δεν είχε χρησιμοποιήσει ποτέ παράνομη ουσία. Παρ' όλα αυτά, σχεδόν ένας στους επτά, ποσοστό 13,3%, ανέφερε χρήση κάποιας παράνομης ουσίας έστω μία φορά στη ζωή. Το μήνυμα δεν είναι ότι μια γενιά χάθηκε. Είναι ότι υπάρχει ακόμη χρόνος να προστατευθεί, αρκεί να μη σιωπήσουμε.

Η εξάρτηση δεν θεραπεύεται με ντροπή και εγκατάλειψη

Η οικογένεια συχνά ανακαλύπτει το πρόβλημα όταν έχει ήδη προχωρήσει. Προηγούνται αλλαγές στη συμπεριφορά, απουσίες, χρέη, βία, απομόνωση ή κατάρρευση της καθημερινής λειτουργίας. Αν το μόνο κοινωνικό μήνυμα είναι «κρύψ' το για να μη μάθει η γειτονιά», η εξάρτηση κερδίζει πολύτιμο χρόνο.

Οι υπηρεσίες μείωσης της βλάβης στην Ελλάδα περιλαμβάνουν δουλειά στον δρόμο, κινητές μονάδες, διανομή αποστειρωμένου εξοπλισμού, βασική φροντίδα, στέγαση, φαγητό και διασύνδεση με θεραπεία. Αυτά δεν νομιμοποιούν τη χρήση. Κρατούν τον άνθρωπο ζωντανό και σε επαφή με υπηρεσίες μέχρι να μπορέσει να κάνει το επόμενο βήμα. Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει επίσης την αξία της ναλοξόνης για την αναστροφή υπερδοσολογίας από οπιοειδή και της ταχείας προειδοποίησης όταν εμφανίζονται νέες, ιδιαίτερα ισχυρές ουσίες.

Χρειάζεται ταυτόχρονα πρόληψη πριν από την πρώτη χρήση, θεραπεία χωρίς εξευτελισμό και αποφασιστική δίωξη των δικτύων που κερδίζουν από την απόγνωση. Η εύκολη πόζα της αυστηρότητας αφήνει συχνά τον έμπορο ισχυρό και την οικογένεια μόνη. Πυγμή είναι να χτυπάς την αγορά και να σώζεις τον άνθρωπο.

Τι πρέπει να απαιτήσει η κοινωνία τώρα

Πρώτον, η νέα πανελλήνια έρευνα πρέπει να πραγματοποιηθεί χωρίς άλλη καθυστέρηση, με δημόσια μεθοδολογία και αποτελέσματα που θα επιτρέπουν σύγκριση ανά ηλικία, φύλο και περιοχή. Δεύτερον, χρειάζεται σταθερό σύστημα ανάλυσης λυμάτων και υπολειμμάτων σε περισσότερες πόλεις, με σαφή εξήγηση των ορίων κάθε δείκτη. Τρίτον, τα σχολεία χρειάζονται μακρόχρονα προγράμματα πρόληψης και όχι μία ομιλία όταν έχει ήδη συμβεί τραγωδία.

Η χώρα χρειάζεται επίσης γρήγορη δημοσίευση στοιχείων για θεραπεία, υπερδοσολογίες, τοξικολογικά ευρήματα και νέες ουσίες. Όταν οι αναλυτικοί εθνικοί πίνακες εμφανίζονται χρόνια αργότερα, η αγορά έχει ήδη αλλάξει πρόσωπο. Τα δεδομένα πρέπει να γίνονται εργαλείο άμεσης προστασίας και όχι αρχείο μιας ζημιάς που έχει συντελεστεί.

Το 95% της Θεσσαλονίκης είναι προειδοποίηση μέσα σε ένα ειδικό δείγμα. Τα 22 χρόνια χωρίς νέα έρευνα είναι κατηγορητήριο για ολόκληρο το σύστημα γνώσης. Θα συνεχίσουμε να πολεμάμε την εξάρτηση με παλιούς χάρτες ή θα τολμήσουμε να δούμε κατάματα πού βρίσκεται σήμερα η κοινωνία; Τα δικά σας συμπεράσματα.