Χάλκινος Κύλινδρος: ο θησαυρός που οδηγεί σε ένα δεύτερο έγγραφο

Χάλκινος Κύλινδρος: η λεπίδα μπροστά στο μήνυμα

Η στιγμή του ανοίγματος άφησε ένα ασυνήθιστο τεκμήριο: κινηματογραφικό φιλμ. Το ερευνητικό δίκτυο DQCAAS δημοσιεύει την ιστορία της λήψης. Ο Τζον Αλέγκρο κινηματογράφησε στις 3 Οκτωβρίου 1955 τον καθηγητή Χ. Ράιτ Μπέικερ να κόβει το ρολό με κυκλική λεπίδα στο Μάντσεστερ. Ήταν η δεύτερη τομή· η πρώτη είχε γίνει δύο ημέρες νωρίτερα.

Τη μεταφορά είχε οργανώσει ο διευθυντής Αρχαιοτήτων της Ιορδανίας, Τζέραλντ Λάνκεστερ Χάρντινγκ, σε συνεργασία με τον Αλέγκρο. Το φιλμ διασώθηκε μέσω της κόρης του τελευταίου, Τζούντιθ Μπράουν, και ψηφιοποιήθηκε. Εδώ η έρευνα διαθέτει κάτι πιο συγκεκριμένο από την εικόνα ενός ατρόμητου κυνηγού θησαυρών: ανθρώπους που πρέπει να αποφασίσουν πώς θα διαβάσουν ένα εύρημα χωρίς να το χάσουν.

Η κοπή κατέληξε σε 23 καμπύλα τμήματα. Ο χαλκός είχε διατηρήσει τη γραφή, αλλά η φθορά του εμπόδιζε την πρόσβαση σε αυτήν. Η ίδια ύλη που μας έφερε το μήνυμα μπορούσε, με μια λανθασμένη κίνηση, να μας το στερήσει. Το άνοιγμα ήταν η πρώτη λύση της ιστορίας. Δεν ήταν η τελευταία.

Ξέρεις τη γλώσσα· δεν ξέρεις πού να σταθείς

Το West Semitic Research Project του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας περιγράφει την επόμενη παγίδα. Το κείμενο είναι εβραϊκό, όμως μέρος του τεχνικού λεξιλογίου του παραμένει δύσκολο. Επιπλέον, ορισμένες τοποθεσίες δεν αναγνωρίζονται, άλλες έχουν χαθεί και πολλές οδηγίες είναι υπερβολικά τοπικές για έναν αναγνώστη που φτάνει αιώνες αργότερα.

Στην αρχή του καταλόγου συναντάμε την κοιλάδα Αχώρ, σκαλοπάτια, προσανατολισμό προς την ανατολή και μια κρυμμένη ποσότητα αργύρου. Δεν παίρνουμε έναν σημερινό χάρτη με σημειωμένες συντεταγμένες. Παίρνουμε μια περιγραφή που μοιάζει να προϋποθέτει ότι ο αποδέκτης ξέρει ήδη ποιο σημείο αναφοράς πρέπει να αναζητήσει.

Δοκίμασε νοερά το πρόβλημα στη δική σου γειτονιά: κάποιος σου αφήνει μια οδηγία για το παλιό πηγάδι πίσω από τη δεύτερη αυλή. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται το πηγάδι, η φράση είναι χρήσιμη. Όταν αλλάξουν οι αυλές και χαθεί η μνήμη, η ακρίβεια των λέξεων δεν αρκεί. Στον κύλινδρο, αυτό το κενό ανάμεσα στην περιγραφή και στον τόπο είναι μέρος του αινίγματος.

Ο κατάλογος αναφέρει χρυσό, ασήμι, νομίσματα και σκεύη. Αλλά ακόμη και η μετατροπή των αρχαίων μονάδων βάρους δημιουργεί αβεβαιότητες. Ένας εντυπωσιακός σημερινός λογαριασμός σε ευρώ θα έδινε την ψευδαίσθηση ότι έχουμε ήδη ζυγίσει κάτι που δεν έχουμε ταυτοποιήσει. Το πραγματικό εύρημα είναι το κείμενο· ο θησαυρός είναι ακόμη το ερώτημά του.

Ποιος θα έκρυβε τόσα, και σε ποια καταστροφή;

Η εκδοχή του Ναού της Ιερουσαλήμ δίνει στην αναζήτηση ένα δραματικό ιστορικό πλαίσιο: πολύτιμα αντικείμενα που απομακρύνονται πριν από τη ρωμαϊκή καταστροφή του 70 μ.Χ. Δεν στηρίζεται μόνο στην ποσότητα. Η Τζόαν Τέιλορ επισημαίνει και λατρευτικούς όρους, όπως αναφορές σε δέκατα και ιερατικά ενδύματα. Ωστόσο, όπως εξηγεί η παρουσίαση της μελέτης της από τη Biblical Archaeology Society, το κείμενο δεν κατονομάζει τον ναό στον οποίο θα ανήκαν.

Η ίδια ερευνήτρια προτείνει διαφορετικό χρόνο: την εξέγερση του Μπαρ Κοχμπά, το 132 έως 135 μ.Χ. Ο Ναός είχε ήδη καταστραφεί, αλλά αφιερώματα και λατρευτική περιουσία θα μπορούσαν να εξακολουθούν να συγκεντρώνονται. Πρόκειται για ερμηνεία του ιστορικού πλαισίου, όχι για χρονολογία γραμμένη ως υπογραφή πάνω στον χαλκό. Η διαφορά μετακινεί ολόκληρη την ιστορία: άλλοι άνθρωποι, άλλος πόλεμος, άλλη πιθανή διαδρομή των αντικειμένων.

Υπάρχει και η υπόθεση ότι η περιουσία ανήκε στην κοινότητα του Κουμράν. Στην επιστημονική ανασκόπηση του Στίβεν Βάιτσμαν, το 2015, εμφανίζονται επίσης η εκδοχή των εισφορών που δεν παραδόθηκαν στον Ναό και εκείνη της περιουσίας των επαναστατών του Μπαρ Κοχμπά, ενδεχομένως για μελλοντική αποκατάστασή του. Δεν είναι τέσσερις επιβεβαιώσεις του ίδιου σεναρίου. Είναι διαφορετικές προσπάθειες να συνδεθεί ένα ανώνυμο έγγραφο με ανθρώπους και περιστάσεις.

Η αμφισβήτηση του ίδιου του θησαυρού είναι επίσης παλιά. Οι δημοσιευμένες βιβλιογραφικές παραπομπές της μελέτης της Τέιλορ οδηγούν ήδη σε εργασία του Γιόζεφ Τ. Μίλικ το 1956. Από την αρχή της συζήτησης, οι τεράστιες ποσότητες έκαναν ορισμένους μελετητές να αναζητούν τη συγγένεια του κειμένου με αρχαίους θρύλους. Άλλοι θεωρούσαν την κλίμακα εύλογη για ιερή περιουσία.

Ο Βάιτσμαν προτείνει να μην εγκλωβιστεί η ανάγνωση στο απόλυτο δίλημμα αληθινός ή φανταστικός θησαυρός. Το ενδιαφέρον εδώ είναι η δυνατότητα να συνυπάρχουν υλική μνήμη και συμβολική αφήγηση. Αυτό δεν λύνει την υπόθεση. Μας υποχρεώνει να εξετάσουμε και το είδος του κειμένου, αντί να αποφασίσουμε πρώτα τι θέλουμε να βρίσκεται κάτω από το χώμα.

Η τελευταία κρύπτη περιέχει μια εξήγηση

Μέσα στην εβραϊκή γραφή εμφανίζονται και ομάδες ελληνικών γραμμάτων. Ο καθηγητής Γέσπερ Χέγκενχαβεν, σε ανάλυση του 2021, εξετάζει την πιθανότητα συντομογραφιών ονομάτων, χωρίς ασφαλή ταυτοποίηση. Έπειτα στρέφεται στην τελευταία καταχώριση, XII 10 έως 13: βόρεια του Kohlit, σε λάκκο με αναφορές σε τάφους και προσανατολισμό του ανοίγματος, το κείμενο τοποθετεί αντίγραφο με εξηγήσεις, μετρήσεις και αναλυτικό κατάλογο.

Το Kohlit δεν έχει ασφαλή ταυτότητα στην αφήγησή του. Το δεύτερο έγγραφο είναι κάτι που ο κύλινδρος αναφέρει, όχι κάτι που η έρευνα έχει ανακτήσει. Ο Χέγκενχαβεν αφήνει ανοιχτή και μια συμβολική ανάγνωση: στο τέλος της αναζήτησης, ο πολυτιμότερος θησαυρός μπορεί να είναι η γνώση. Μια ερμηνεία που αλλάζει το βλέμμα μας, χωρίς να αντικαθιστά την ανάγκη για εύρημα.

Εδώ αξίζει να επιστρέψεις στην αρχική δυσκολία. Στον παλίμψηστο του Ιππάρχου, το πρόβλημα ήταν να ανακτηθεί γραφή κάτω από άλλη γραφή. Στο χειρόγραφο Βόινιτς, οι ορατές σελίδες δεν προσφέρουν μια αποδεκτή αποκρυπτογράφηση. Στον Χάλκινο Κύλινδρο, ακόμη και η αναγνώσιμη οδηγία μπορεί να παραμένει άχρηστη χωρίς τον χαμένο κόσμο των σημείων αναφοράς της.

Οι πηγές που εξετάσαμε δεν τεκμηριώνουν ανακτημένο θησαυρό που να επιβεβαιώνει τον κατάλογο. Η επόμενη ουσιαστική ανατροπή θα χρειαζόταν μια ελέγξιμη σύνδεση: τόπο, εύρημα, χρονολόγηση και αντιστοιχία με συγκεκριμένη καταχώριση. Μέχρι τότε, μπορείς να ξεκινήσεις την έρευνα από το ίδιο το φιλμ και τις διαφορετικές μεταφράσεις, παρατηρώντας πού η βεβαιότητα της φράσης συναντά την αβεβαιότητα του εδάφους.

Αν κάποτε βρεθεί εκείνο το δεύτερο έγγραφο, ποιο θα είναι το συγκλονιστικότερο εύρημα: η θέση του χρυσού ή η ταυτότητα του ανθρώπου που περίμενε ότι κάποιος θα επέστρεφε; Τα δικά σας συμπεράσματα.