Σπίτι μου ΙΙ: 14.114 συμβάσεις, αλλά η στέγη δεν χωρά σε έναν πανηγυρικό αριθμό

Τι πέτυχε πραγματικά το Σπίτι μου ΙΙ

Η φάση συμβασιοποίησης ολοκληρώθηκε στις 31 Αυγούστου 2026. Σύμφωνα με την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, εγκρίθηκαν 15.097 δάνεια συνολικής αξίας 1,82 δισεκατομμυρίων ευρώ και υπογράφηκαν 14.114 συμβάσεις ύψους 1,54 δισεκατομμυρίων. Το 93,5% των εγκρίσεων μετατράπηκε σε σύμβαση. Αυτή είναι υψηλή διοικητική ολοκλήρωση και για κάθε οικογένεια που απέκτησε κατοικία αποτελεί χειροπιαστό αποτέλεσμα, όχι επικοινωνία.

Η δημόσια στήριξη έφτασε τα 943,2 εκατομμύρια ευρώ, με 909,2 εκατομμύρια συμμετοχή στα δάνεια και 34,1 εκατομμύρια επιδότηση επιτοκίου. Το πρόγραμμα κινητοποίησε αγορές ακινήτων αξίας άνω των 2,15 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το μέσο δάνειο ήταν 120.400 ευρώ και η μέση εμπορική αξία του ακινήτου 152.100 ευρώ για μέσο εμβαδόν 88,5 τετραγωνικών μέτρων.

Δύο στους τρεις ωφελούμενους είχαν ετήσιο εισόδημα έως 24.000 ευρώ. Η μέση ηλικία ήταν 38 έτη, το 41% ήταν έως 36 ετών, περίπου 1.060 δάνεια αφορούσαν μονογονεϊκές οικογένειες και περισσότεροι από 1.660 ωφελούμενοι συνδέονταν με οικογένειες τριών ή περισσότερων παιδιών. Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν κοινωνική στόχευση. Δεν απαντούν, όμως, μόνοι τους στο πόση ανάγκη έμεινε ακάλυπτη.

Ένα πρόγραμμα μπορεί να είναι επιτυχημένο για όσους μπήκαν και ανεπαρκές για το μέγεθος της κοινωνίας που έμεινε απέξω.

Η αγορά συνέχισε να τρέχει γρηγορότερα από πολλούς μισθούς

Η Τράπεζα της Ελλάδος κατέγραψε ετήσια αύξηση 5,7% στις τιμές των διαμερισμάτων το πρώτο τρίμηνο του 2026. Η αύξηση ήταν 5,2% στην Αθήνα, 6,4% στη Θεσσαλονίκη, 5,4% στις άλλες μεγάλες πόλεις και 6,9% στις λοιπές περιοχές. Οι τιμές δεν αυξήθηκαν παντού το ίδιο, αλλά η κατεύθυνση ήταν κοινή: η κατοικία έγινε ακριβότερη ενώ το πρόγραμμα βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη.

Δεν μπορεί να αποδοθεί αυτομάτως αυτή η άνοδος στο Σπίτι μου ΙΙ. Οι τιμές επηρεάζονται από τη μικρή προσφορά, το κόστος κατασκευής, τις επενδυτικές αγορές, τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, τα επιτόκια και τις τοπικές συνθήκες. Θα ήταν εξίσου λανθασμένο, όμως, να θεωρήσουμε ότι μια μεγάλη ένεση αγοραστικής δύναμης δεν χρειάζεται αξιολόγηση ως προς την επίδρασή της στις τιμές.

Αυτό είναι το κρίσιμο ελεγκτικό ερώτημα: σε περιοχές με πολλές επιδοτούμενες αγορές, μετακινήθηκαν περισσότερο οι τιμές των επιλέξιμων ακινήτων; Πόσο διάστημα παρέμεναν οι αγγελίες ενεργές; Ποια ήταν η διαφορά ανάμεσα στην αρχική ζητούμενη τιμή, την τραπεζική εκτίμηση και την τελική τιμή συμβολαίου; Χωρίς αυτά τα δεδομένα, δεν γνωρίζουμε πόσο από το όφελος κράτησε ο αγοραστής και πόσο απορροφήθηκε από την αγορά.

Το αόρατο όριο εισόδου είναι η τραπεζική ικανότητα

Το χαμηλό εισόδημα δεν σημαίνει αυτομάτως πρόσβαση. Ο υποψήφιος χρειάζεται πιστοληπτική ικανότητα, ίδια συμμετοχή, χρήματα για φόρους, συμβολαιογράφο, μηχανικό, ασφάλιση και πιθανή επισκευή. Ένα νοικοκυριό μπορεί να πληροί τα κρατικά κριτήρια και να μην περνά το τραπεζικό φίλτρο ή να μην βρίσκει επιλέξιμο ακίνητο στην περιοχή όπου εργάζεται και μεγαλώνει τα παιδιά του.

Η επίσημη ανακοίνωση περιγράφει πολύ αναλυτικά τους ωφελούμενους. Η επόμενη έκθεση πρέπει να περιγράψει με την ίδια ακρίβεια και την απόρριψη: πόσες αιτήσεις δεν προχώρησαν λόγω εισοδήματος, ηλικίας ακινήτου, εκτίμησης αξίας, ίδιας συμμετοχής, νομικού προβλήματος ή τραπεζικής αξιολόγησης. Μόνο τότε θα ξέρουμε αν το πρόγραμμα έφτασε στους αποκλεισμένους ή κυρίως σε εκείνους που βρίσκονταν ήδη κοντά στην πόρτα της αγοράς.

Δεν υπάρχει ντροπή στο να αναγνωριστεί ότι κανένα δανειακό πρόγραμμα δεν μπορεί να βοηθήσει το νοικοκυριό που δεν αντέχει δάνειο. Η πολιτική, όμως, οφείλει να έχει δεύτερη πόρτα: κοινωνική και προσιτή ενοικιαζόμενη κατοικία, προστασία από ακραία στεγαστική επιβάρυνση και επαρκές απόθεμα για νέους, μονογονείς, εργαζόμενους και άτομα με αναπηρία.

Η μεγάλη μάχη βρίσκεται στα σπίτια που δεν μπαίνουν στην αγορά

Η στήριξη του δανειολήπτη αντιμετωπίζει την πλευρά της ζήτησης. Για να σταθεροποιηθεί η αγορά χρειάζεται παράλληλα μεγαλύτερη προσφορά κατοικιών κατάλληλων για μόνιμη διαμονή. Κλειστά διαμερίσματα, εγκαταλειμμένα κτίρια, ακίνητα με πολεοδομικά ή κληρονομικά εμπόδια και δημόσια περιουσία χωρίς χρήση αποτελούν το πραγματικό πεδίο της επόμενης πολιτικής.

Η αξιοποίηση δεν σημαίνει παράδοση χωρίς όρους. Χρειάζονται κίνητρα ανακαίνισης με υποχρέωση πολυετούς προσιτής μίσθωσης, γρήγορη επίλυση μικρών νομικών εκκρεμοτήτων, ενεργειακή αναβάθμιση και έλεγχος ότι το ακίνητο πράγματι κατοικείται. Η επιδότηση που τελειώνει σε μια ανακαίνιση χωρίς κοινωνική δέσμευση μπορεί απλώς να αυξήσει την αξία ενός περιουσιακού στοιχείου χωρίς να προσθέσει σπίτι για οικογένεια.

Το ίδιο ισχύει για τη δημόσια γη. Το κράτος και οι δήμοι μπορούν να δημιουργήσουν κατοικίες κόστους με διαφανείς συμβάσεις, σαφή εισοδηματικά κριτήρια και μακροχρόνια προστασία από κερδοσκοπική μεταπώληση. Η κατοικία δεν χρειάζεται μόνο αγοραστές με δάνειο. Χρειάζεται σπίτια που υπάρχουν, ανοίγουν και παραμένουν προσιτά.

Ο λογαριασμός πρέπει να συνεχιστεί για όλη τη διάρκεια του δανείου

Μια χαμηλότερη δόση από το μέσο ενοίκιο είναι σημαντικό όφελος. Η σύγκριση, όμως, πρέπει να περιλαμβάνει ασφάλιση, συντήρηση, φόρους, ενεργειακή κατάσταση και τον κίνδυνο μεταβολής επιτοκίου στο τραπεζικό τμήμα όπου αυτό εφαρμόζεται. Ο δανειολήπτης δεν χρειάζεται μόνο να μπει στο σπίτι. Πρέπει να μπορεί να μείνει σε αυτό χωρίς να συνθλιβεί από την επόμενη οικονομική αναταραχή.

Χρειάζεται ετήσια δημόσια έκθεση για καθυστερήσεις, ρυθμίσεις, πρόωρες αποπληρωμές, γεωγραφική κατανομή, μεταβολή τιμών και πραγματικό κόστος δόσης. Τα δεδομένα πρέπει να είναι ανωνυμοποιημένα αλλά επαρκώς αναλυτικά ώστε ερευνητές και πολίτες να ελέγχουν το αποτέλεσμα. Η απορρόφηση πόρων είναι διοικητικός δείκτης. Η σταθερή κατοίκηση είναι κοινωνικός δείκτης.

Η ίδια ελεγκτική ματιά χρειάζεται σε όλη τη στεγαστική πίεση της ελληνικής οικογένειας. Αν το κόστος στέγης καταπίνει το εισόδημα, ακόμη και το καλύτερο πρόγραμμα θα μοιάζει με φωτισμένο παράθυρο σε μια πολυκατοικία που παραμένει σκοτεινή.

Η πολιτική στέγης αρχίζει εκεί όπου τελειώνει το πρόγραμμα

Οι 14.114 συμβάσεις αξίζουν να καταγραφούν ως πραγματικό αποτέλεσμα. Πίσω τους υπάρχουν άνθρωποι που έπαψαν να μεταφέρουν τη ζωή τους από μίσθωση σε μίσθωση. Η σοβαρή κριτική δεν αφαιρεί αυτό το κέρδος. Αρνείται να το χρησιμοποιήσει ως κουρτίνα μπροστά σε μια πολύ μεγαλύτερη κρίση.

Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει ένα ευρύτερο πλαίσιο στεγαστικών δράσεων 6,5 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ο πολίτης πρέπει να ζητήσει κοινό πίνακα αποτελεσμάτων: πόσες νέες κατοικίες προστέθηκαν, πόσες κλειστές άνοιξαν, πόσο άλλαξαν τα ενοίκια και οι τιμές, πόσα νοικοκυριά δαπανούν υπερβολικό μέρος του εισοδήματός τους και πόσοι νέοι μπόρεσαν πράγματι να φύγουν από το πατρικό σπίτι.

Το σπίτι δεν είναι σκηνικό μιας ανακοίνωσης. Είναι το τραπέζι όπου μεγαλώνει ένα παιδί, η πόρτα που κλείνει όταν ο άνθρωπος χρειάζεται ασφάλεια, ο χώρος όπου χτίζεται η επόμενη γενιά. Η πολιτεία θα έχει νικήσει όχι όταν εξαντλήσει ένα κονδύλι, αλλά όταν η στέγη πάψει να είναι προνόμιο ή ισόβιος φόβος.

Το κλειδί είναι επιτυχία. Η προσιτή κατοικία για ολόκληρη την κοινωνία είναι ο στόχος.