Ακρίβεια: ο μέσος όρος δεν γεμίζει το καλάθι

Ο γενικός δείκτης ανεβαίνει, αλλά όχι παντού το ίδιο

Η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε ετήσια αύξηση του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή κατά 3,4% τον Ιούλιο του 2026. Πίσω από αυτόν τον αριθμό υπάρχουν πολύ διαφορετικές διαδρομές: η στέγαση αυξήθηκε κατά 8,8%, οι μεταφορές κατά 7,4% και τα ξενοδοχεία, καφέ και εστιατόρια κατά 5,8%. Τα τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά εμφάνισαν πολύ μικρότερη ετήσια μεταβολή, 0,4%, αλλά αυτή η σύγκριση γίνεται με έναν ήδη επιβαρυμένο Ιούλιο του 2025· δεν σημαίνει επιστροφή στις παλιές τιμές.

Ο μέσος δείκτης είναι χρήσιμος για να βλέπουμε τη συνολική κατεύθυνση. Δεν είναι, όμως, ο λογαριασμός ενός συγκεκριμένου σπιτιού. Ο ενοικιαστής, ο εργαζόμενος που μετακινείται καθημερινά με αυτοκίνητο και η οικογένεια με παιδιά εκτίθενται περισσότερο ακριβώς στις κατηγορίες που ανεβαίνουν ταχύτερα. Η ακρίβεια λειτουργεί σαν άνισος φόρος: όσο μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος πηγαίνει στα απολύτως αναγκαία, τόσο μικρότερο είναι το περιθώριο άμυνας.

Ο πληθωρισμός μετρά τη μεταβολή των τιμών. Δεν μετρά τη στιγμή που το εισόδημα παύει να φτάνει.

Η στέγη είναι η μεγάλη τρύπα στον οικογενειακό προϋπολογισμό

Το πρόβλημα δεν αρχίζει και δεν τελειώνει στο ράφι. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 η Ελλάδα είχε το υψηλότερο ποσοστό υπερβολικής επιβάρυνσης από το κόστος στέγασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση: 28,9% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά που διέθεταν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για κατοικία. Όταν σχεδόν ένας στους τρεις ξεκινά τον μήνα με τόσο βαρύ φορτίο, κάθε αύξηση σε ενέργεια ή μετακίνηση αποκτά πολλαπλάσια δύναμη.

Την ίδια εικόνα φωτίζουν τα στοιχεία κοινωνικών συνθηκών της ΕΛΣΤΑΤ. Το 2025, το 27,5% του πληθυσμού, περίπου 2,8 εκατομμύρια άνθρωποι, βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Η σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση έφτανε το 14,9%, και στα παιδιά το 15,9%. Αυτοί οι αριθμοί δεν είναι περιθωριακή υποσημείωση. Είναι το σημείο από το οποίο πρέπει να κρίνεται κάθε ανακοίνωση περί “αντοχής” της οικονομίας.

Δεν αρκεί να πέφτει ο ρυθμός. Πρέπει να ανακτάται η αγοραστική δύναμη

Όταν ο πληθωρισμός επιβραδύνεται, οι τιμές συνήθως δεν πέφτουν· απλώς ανεβαίνουν πιο αργά. Αυτή η βασική διάκριση χάνεται συχνά στον δημόσιο λόγο. Ένα προϊόν που ακριβύνει διαδοχικά δεν γίνεται φθηνό επειδή η τελευταία αύξηση ήταν μικρότερη. Για να νιώσει πραγματική ανακούφιση το νοικοκυριό, χρειάζεται το διαθέσιμο εισόδημα να κερδίσει σταθερά έδαφος απέναντι στο σύνολο των ανελαστικών δαπανών.

Χρειάζεται επίσης διαφάνεια σε όλη την αλυσίδα της τιμής: από το κόστος παραγωγής και ενέργειας έως τις προμήθειες, τα περιθώρια και τις τελικές ανατιμήσεις. Δεν είναι κάθε αύξηση προϊόν αισχροκέρδειας και δεν είναι κάθε αγορά ίδια. Όμως χωρίς συστηματικούς ελέγχους, συγκρίσιμα στοιχεία και ουσιαστικό ανταγωνισμό, ο πολίτης καλείται να εμπιστευτεί ένα σύστημα που βλέπει μόνο στην τελική απόδειξη.

Η πολιτική πρέπει να λογοδοτεί στο πραγματικό καλάθι

Μια σοβαρή πολιτική κατά της ακρίβειας δεν εξαντλείται σε προσωρινά επιδόματα ούτε σε πανηγυρισμούς για μια δεκαδική υποχώρηση. Χρειάζεται περισσότερη προσφορά προσιτής κατοικίας, σταθερότερη ενεργειακή επιβάρυνση, αξιόπιστες δημόσιες μεταφορές, ενίσχυση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος και στοχευμένη προστασία για όσους δαπανούν σχεδόν τα πάντα στα βασικά.

Και χρειάζεται μία τίμια πρόταση: ο μέσος όρος είναι εργαλείο, όχι άλλοθι. Η πραγματικότητα αρχίζει εκεί όπου τελειώνει η στατιστική ανακοίνωση, στο ταμείο, στο ενοίκιο και στο τραπέζι. Εκεί πρέπει να μετριέται και η επιτυχία κάθε μέτρου.

Ποιος κρατά τη δύναμη μέσα στην αλυσίδα της τιμής

Η τελική τιμή δεν γεννιέται στο ράφι. Περνά από τον παραγωγό, τη μεταποίηση, τη μεταφορά, τη χονδρική, το κατάστημα και τη φορολογία. Σε κάθε κρίκο υπάρχει κόστος, αλλά και διαφορετική διαπραγματευτική ισχύς. Ο μικρός παραγωγός και ο καταναλωτής συνήθως γνωρίζουν μόνο την τιμή που τους επιβάλλεται. Ο μεγάλος αγοραστής βλέπει όλη την αλυσίδα, επιλέγει προμηθευτές και μπορεί να μεταφέρει το ρίσκο προς τα κάτω. Αυτό είναι το σημείο που πρέπει να φωτίσει ο έλεγχος ανταγωνισμού.

Η καταγγελία περί αισχροκέρδειας χρειάζεται αποδείξεις ανά προϊόν και επιχείρηση. Η άρνηση, όμως, να δημοσιεύονται συγκρίσιμα στοιχεία για τιμές παραγωγού, χονδρικής, προσφορές και περιθώρια αφήνει την κοινωνία στο σκοτάδι. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού και οι ελεγκτικοί μηχανισμοί δεν πρέπει να εμφανίζονται μόνο μετά τον θόρυβο. Χρειάζονται μόνιμη παρακολούθηση βασικών αγαθών, αιτιολογημένες αποφάσεις και κυρώσεις αρκετά μεγάλες ώστε να μην υπολογίζονται ως κόστος λειτουργίας.

Συμπέρασμα: η ακρίβεια είναι και ζήτημα κατανομής ισχύος

Ένα νοικοκυριό δεν προστατεύεται πραγματικά όταν παίρνει ένα προσωρινό βοήθημα για να πληρώσει μια μόνιμα ακριβότερη αγορά. Προστατεύεται όταν ο μισθός ακολουθεί την παραγωγικότητα και το κόστος ζωής, όταν η κατοικία δεν απορροφά σχεδόν το μισό εισόδημα, όταν η δημόσια μεταφορά αποτελεί πραγματική επιλογή και όταν η αγορά δεν επιτρέπει σε λίγους να ορίζουν τους όρους για όλους.

Η επιτυχία πρέπει να μετριέται με ένα καθαρό αποτέλεσμα: πόσο εισόδημα μένει μετά τη στέγη, την ενέργεια, τη διατροφή και τη μετακίνηση. Αν αυτό το υπόλοιπο μικραίνει, καμία θετική μακροοικονομική ανακοίνωση δεν μπορεί να ζητά από την οικογένεια να αμφισβητήσει την απόδειξή της. Η πολιτική οφείλει να υπηρετεί τον πραγματικό προϋπολογισμό, όχι την επικοινωνιακή εικόνα του.

Η αγορά είναι ελεύθερη μόνο όταν ο αδύναμος μπορεί να δει τους κανόνες και ο ισχυρός δεν μπορεί να τους γράφει μόνος του.